Ik ben in Patagonië, Zuid-Amerika...
omdat een paar jaar geleden een man, die zocht naar zijn verloren schaap...
een gigantisch bot vond dat uit een rots stak.
Een bot dat de wetenschap zou verbazen.
Dat eerste bot leidde naar de ontdekking van meer dan 200 andere.
Ze waren allemaal enorm. Zo groot dat ze alleen van een dinosaurus afkomstig konden zijn.
En wat voor een dinosaurus bleek dit te zijn.
Eén die de natuurwetten leek te tarten.
Deze botten zijn onderdeel van een skelet dat verborgen bleef...
en wonderbaarlijk bewaard bleef gedurende 100 miljoen jaar.
Een internationaal team van wetenschappers...
probeerden uit te vinden van welke dinosaurus het afkomstig was.
Het is als een paleontologisch plaats delict.
Elk bot is een belangrijk bewijsstuk...
dat ons informatie kan geven over wat voor een levend wezen het was.
We gebruiken de laatste forensische technologie...
vergelijken het met hoe reusachtige dieren tegenwoordig leven...
en bouwen een skelet van dit kolossale wezen op ware schaal.
We proberen tot in detail uit te zoeken hoe het er levend uitzag.
Helemaal geweldig.
Kan dit het grootste dier zijn dat ooit op aarde rondliep?
Quality over Quantity (QoQ) Releases Attenborough and the Giant Dinosaur (2016)
Vertaling: pevi70 met Mayo Controle: NoBrainer
Patagonië in Zuid-Argentinië.
Zoals veel onderzoeksverhalen, begon deze bij toeval.
Een herder struikelde over de punt van een uit de grond stekend, groot bot.
Experts van het paleontologisch museum...
bevestigden dat het een deel van een dinosaurus was.
Maar ze realiseerden zich niet hoe bijzonder het zou blijken.
Veel verschillende dinosaurussen zwierven in het zuidelijk deel van Zuid-Amerika...
gedurende de Krijtperiode...
tussen de 66 en 145 miljoen jaar geleden.
De grootsten waren planteneters, de sauropoda.
En de grootsten van hen waren de titanosaurussen.
Gigantische titanosaurusbotten zijn zeldzaam...
dus er is weinig over deze dinosaurussen bekend.
Deze nieuwe ontdekking kan dat veranderen.
Zoals veel mensen, jong en oud, ben ik gefascineerd door dinosaurussen...
dus de gelegenheid om deel te nemen aan dit onderzoek is een te grote kans om te missen.
Ik zou dat graag doen. - Ik weet zeker dat je dat zou mogen.
Het zijn de reuzen die tot de verbeelding spreken.
De eerste sauropoda op aarde waren relatief kleine wezens.
Dit is een afgietsel van het dijbeen van een van hen.
Het is niet eens zo groot als mijn dijbeen.
Maar na 20 miljoen jaar waren sommigen behoorlijk groot geworden.
Dit is een dijbeen van een van die wezens. Maar daarna...
verscheen onze reus. Dit is zijn dijbeen.
Het is het grootste dat ooit gevonden is.
Zo'n bot tegenkomen in je achtertuin moet wel een schok zijn.
Vraag het boerin Alba Maio maar.
Ik heb niet zoveel schapen, maar ik heb wel dinosaurussen.
We zijn verrast en verbijsterd.
Blijkbaar is het een uniek exemplaar vanwege zijn grootte.
Spoedig arriveert een team van fossieljagende wetenschappers om aan het werk te gaan.
Het dijbeen blijkt 2,4 meter lang te zijn.
Het is in een buitengewoon goede staat bewaard gebleven...
en deze goede staat zal kritisch zijn voor het forensisch onderzoek.
Het onderzoeksteam verandert de vindplaats al snel in een grote steengroeve.
Het blijkt een van de grootste dinosaurusvondsten van de eeuw.
Bot na bot verschijnt uit het gesteente.
We hebben net een ander bot gevonden.
We hadden het niet verwacht. - We beginnen te graven en vinden het.
Tot pasgeleden kenden we gigantische titanosaurussen dankzij een tiental botten...
en ons team heeft er al tien keer zoveel gevonden.
Hoofdpaleontoloog dr. Diego Pol leidt het onderzoek.
Als je wilt weten hoe een gigantische dinosaurus eruit zag...
dan geeft deze steengroeve mogelijk het antwoord en dat is erg spannend voor ons.
Het is erg indrukwekkend. Als je bij een van deze botten staat, voel je je erg klein.
Met zo veel nieuw bewijs...
kunnen allerlei nieuwe feiten ontdekt worden over de mysterieuze titanosaurussen.
Het is als een paleontologisch plaats delict.
Het is echt uniek dat je nergens anders in de wereld zal vinden.
De barre weersomstandigheden in Patagonië maken het blootleggen van de fossielen vermoeiend...
maar bedreigen ook de pas blootgestelde fossielen.
De regen kan veel schade aanrichten, dus moeten we de botten beschermen.
Ik ben bang dat deze al wat barsten vertoont.
Als de botten niet worden beschermd, kunnen kleine details verloren gaan.
Om de botten te beschermen, worden ze bedekt met nat toiletpapier en gips.
Het is als een gipsverband aanbrengen op een gebroken been.
Er is haast om ze naar het museum te brengen om ze minutieus te onderzoeken.
Speciaal voor dit transport is een nieuwe weg gebouwd om schokken te voorkomen.
Eenmaal in het laboratorium van het museum, begint het gedetailleerde onderzoekswerk.
Nu kan het vlees op de botten gezet worden.
Hier ging een hele grote spier in.
Het beest was zo groot dat het krachtige spieren nodig had...
en erg sterke verbindingen in de botten.
Dit is een gigantische wervel...
een bot van de wervelkolom en het is een belangrijke vondst.
Dat is, omdat het cruciaal bewijs kan opleveren om de soort dinosaurus te identificeren.
Ondanks hun gewicht tot een halve ton, zijn deze fossielen verrassend breekbaar.
Het is zenuwslopend.
Eén bot zoals deze is al in tweeën gebroken zonder enige waarschuwing vooraf.
Dit is de positie zoals toen het in leven was met het midden van de ruggengraat daar...
en dit is de top. - Dit behoort tot het midden van de borstkas.
Ongeveer hier. - Ja, daar.
Weken van gedetailleerd onderzoek zijn nodig, voor de ruggengraat al zijn geheimen onthult.
Verrassend genoeg is een van de eerste dingen dat het team kon afleiden van onze titanosaurus...
zijn gewicht. Na het vinden van het dijbeen...
ontdekten ze een ander groot bot van de voorpoot, een opperarmbeen.
Door de omtrek van deze botten te meten...
is het mogelijk om in te schatten hoeveel gewicht ze konden dragen.
Laten we kijken hoeveel het is.
79. - 79?
Ik weet niet hoe dat zich in lichaamsgewicht vertaalt.
Rond 70 ton of mogelijk zelfs meer.
Dat is echt groot. - Het is verbazingwekkend.
Die avond controleert dr. Jose Luis Carballido zijn berekeningen.
Ik heb berekend hoe zwaar de dinosaurus was. Het woog meer dan de argentinosaurus.
Tot nu toe was de argentinosaurus de zwaarste dinosaurus.
De onze lijkt groter te zijn.
Kan dit betekenen dat dit het grootste dier was dat ooit op de aarde rondliep?
Kan het ook een nieuwe soort zijn? Dat weten we nog niet zeker.
De rotsen van Patagonië, met zo weinig plantengroei...
bevatten ook verbijsterend bewijs over hoe titanosaurussen hun leven begonnen.
Ik ben nu bijna 800 km ten noorden van de opgravingsplaats...
bij een plaats genaamd Auca Mahuevo.
Dit is de grootste dinosaurusbroedplaats die tot nu toe is gevonden.
De overblijfselen van hun eieren en nesten zie ik overal.
Het is in feite moeilijk om een stap te zetten...
zonder op een dinosauruseierschaal te stappen.
Gedurende duizenden jaren hebben de wind en regen...
de zachte rotsen weggespoeld die deze fragmenten omhulden.
Ze kunnen ons veel vertellen over hoe de titanosaurus zich voortplantte.
Voorzichtige uitgraving laat zien...
dat deze dinosaurussen eieren legden in broedsels van 30 tot 40 per keer.
Ze zouden er ongeveer uitzien als deze replica's...
omdat ze op het grondoppervlak lagen, niet bedekt met aarde, maar in een ondiepe verlaging.
In sommige nesten is plantenmateriaal gevonden...
wat suggereert dat de dinosaurussen rotte bladeren gebruikten om incubatie te helpen.
De dinosaurus die deze eieren legde, was van gemiddelde grootte.
Onze dinosaurus die wordt opgraven legde waarschijnlijk eieren van deze grootte.
Ik word rondgeleid door dr. Luis Chiappe, die met zijn team deze bijzondere plek ontdekte.
Dinosauruseieren werden hier in een oude rivierbedding gelegd.
Toen overstroomde de rivier en bedekte de niet uitgekomen eieren en conserveerde ze in modder.
Er zijn veel eieren... - Daar.
...kilometer na kilometer. Hier is een mooie. - Dat is een enorm stuk.
En dit is het oppervlak van het ei? - Ja.
Verbazingwekkend.
Denk je dat ze gekleurd geweest zijn zoals vogeleieren?
Dat kan. Misschien waren ze gebroken wit. We weten het niet.
Je kunt kleine poriën op het oppervlak zien.
En de structuur. - Ja. Wat een mooi stuk.
Je moet toegeven dat het best romantisch is.
Het is ongelooflijk. - Absoluut bijzonder.
Ik leg het terug waar ik het gevonden heb. - Dank je.
De fragmenten vertellen ons veel over hoe dinosaurussen nestelden.
Maar sommige doen zelfs meer dan dat.
Carmen Funes Museum, Argentinië. - Al deze eiermonsters hebben iets speciaals.
Dit is mijn favoriet. En wat je kunt zien...
is een stuk van de huid van een dinosaurusbaby.
Wat prachtig.
Het is bijzonder. En dit is geen afdruk, het is de gemineraliseerde huid.
Dat is het. - Verbazingwekkend.
De eieren behielden niet alleen de botten, ze behielden ook de huid van deze baby's.
Dit lag op het oppervlak. Ik herinner me dat ik het oppakte...
afveegde en met mijn vergrootglas keek naar precies dit stuk huid.
Ik realiseerde me dat ik iets gevonden had dat niemand ooit eerder had gezien.
Je bent de eerste mens die de huid van een dinosaurusbaby zag.
Het was een bijzonder moment.
Het was bijna uitgekomen. Het is bijna compleet. - Ja, dat denken we.
En toen kwam de overstroming en... - Doodde ze allemaal.
Helaas voor hen, goed voor ons.
Luis Chiappe heeft dozijnen complete eieren in zijn museum...
en ik mag sommige van zijn meest waardevolle exemplaren zelf onderzoeken.
Er zijn nog meer opvallende dingen in deze geweldige tijdcapsules.
Deze heeft heel duidelijk ledematen.
Hier is een schedel.
Dat is de oogkas, de onderkaak en daar de snuit.
Deze heeft ook een schedel, maar op de punt van de snuit zie je een kleine punt...
dat lijkt op de eitand van een vogelembryo om het te helpen uit de schaal te breken.
En hier is een replica van hoe de complete...
losgebarsten schaal eruit gezien moet hebben.
Met al deze details...
is het mogelijk een voorstelling te maken hoe een titanosaurusbaby op de wereld kwam.
Om een idee te krijgen hoe deze jongen leefden...
kunnen we ze vergelijken met hun dichtstbijzijnde levende verwanten: vogels.
Zoals struisvogelbaby's zou een jonge titanosaurus kunnen lopen vlak na het uitkomen.
Misschien vormden ze groepen als veiligheid tegen roofdieren, zoals jonge struisvogels doen.
Microscopische analyse van botten van een poot laten ringen zien zoals boomringen...
die laten zien dat jonge titanosaurussen snel groeiden.
En ze konden 50 jaar oud worden, genoeg tijd om reusachtig te worden.
Het team heeft nu 150 botten van de titanosaurus...
genoeg om een idee te krijgen van zijn gewicht, maar ook van zijn hoogte en lengte.
Het plan is om een reproductie op ware grootte te bouwen van het complete skelet.
Het is een uitdaging een plek te vinden dat groot genoeg is...
een dier te huisvesten dat vier keer langer is als een Londense bus en bijna twee keer zo hoog.
Maar Diego denkt dat hij iets heeft gevonden. Het is een oud wolpakhuis.
We hebben gezocht naar een plaats die zo groot is dat er een dinosaurus in past.
Dit lijkt het te zijn. Dit is een pakhuis dat we kunnen gebruiken...
niet alleen qua lengte, het is 70 meter lang...
maar het is ook hoog genoeg.
Dus hebben we een plaats nodig die zowel lang als erg hoog is.
Het heeft wat aankleding nodig, maar het voldoet. Het wordt geweldig.
Het opbouwen van het skelet...
helpt ons de speciale uitdagingen van het reusachtig zijn, te begrijpen.
Een internationaal team van skeletbouwers zal de botten scannen...
om een 3D-computermodel te maken van elk bot.
3D-scannen is accuraat op 0,01 millimeter...
wat het ontwerpen van 3D-beelden van de botten in een virtuele wereld mogelijk maakt...
zodat ze van alle gezichtspunten onderzocht kunnen worden...
zonder acht mensen nodig te hebben om ze te tillen.
Een van de mysteriën rondom onze dinosaurus...
is hoe zo'n groot beest zich kon bewegen.
Met de computerdata kunnen de dinosauruspoten samengevoegd worden in 3D...
en het resultaat kan vergeleken worden met de kennis van levende dieren.
Olifanten zijn tegenwoordig de grootste landdieren.
Ze moeten, net als de titanosaurussen, hun indrukwekkende lichamen bewegen...
zonder dat hun botten verbrijzelen onder hun enorme gewicht.
Ik ontmoet professor John Hutchinson bij de ZSL Whipsnade dierentuin.
Hij bestudeerde olifanten vele jaren...
en heeft zich aangesloten bij het onderzoeksteam van de interne werking van onze titanosaurus.
We hebben een één meter lange drukgevoelige mat die een paar duizend sensoren bevat...
en het laat in hoge resolutie zien hoe de druk op een olifantspoot is.
We kunnen de olifantspoot hier zien...
Daar gaat ze... - Ja. Geweldig.
Dat was perfect. - In de roos.
De druk raakt de grond, rolt verder en duwt dan met de teennagels.
We kunnen wat warme kleuren zien, rood en oranje, op de teennagels van de olifantspoot...
wijzend op hoge druk en dan wat koudere kleuren naar de hiel...
in groen en lichtblauw. Dat is lage druk.
Dus olifanten dragen het meeste gewicht op hun teennagels.
Die druk wordt overgedragen naar hun teenbotten...
en dan naar hun polsen en enkels.
Johns analyse suggereert dat de poten van onze titanosaurus, zoals die van een olifant...
verticaal onder zijn lichaam geplaatst worden als sterke, massieve kolommen.
Op deze manier wordt het gewicht overgebracht op de tenen...
en verspreidt dan de kracht door gebruik van vetkussens in de achterpoot, als schokbrekers.
Maar onze titanosaurus had een andere aanpassing om te kunnen lopen. Eén die olifanten niet hebben.
Op het gigantische dijbeen is een hint te zien.
Hoe gaat het? - Goed.
Ben Garrod is gespecialiseerd in de reconstructie van skeletten...
en bekijkt met het team de botten in detail.
Markeringen laten duidelijk zien waar de spieren vastzaten.
Die grote knobbel halverwege het dijbeen zijn dat peesaanhechtingen voor de enorme spieren?
Deze knobbel is waar een grote spier aan het dijbeen gehecht was.
Het andere eind van de spier was verbonden met botten zoals deze in de staart.
Deze verbinding hielp de dinosaurus met lopen.
Ze hadden zoveel kracht en stijfheid.
Ze gebruikten hun staart om te bewegen, om hun voortdrijving te helpen.
Dus ze hadden enorme spieren en pezen van... - Hulp?
Ja, de beweging van de staart trok de achterpoten naar achteren zodat ze naar voren bewogen.
Ik snap het.
Dat moet ik eens proberen.
De huidige, grootste hagedis, de komodovaraan...
heeft een vergelijkbare aanpassing.
De zwaai van hun staart helpt om hun achterpoten efficiënter te bewegen.
Onze dinosaurus was anders, hij woog 500 keer zoveel.
Daarom vermoedt John Hutchinson dat er nog een ander probleem was...
waar ook passagiers van lange vluchten mee te maken hebben.
Druk in de poten van grote dieren is een probleem.
Als het bloed te lang beneden blijft, gaat het samenklonteren.
Net zoals steunkousen die mensen gebruiken...
hebben grote dieren een dikke, elastische huid ontwikkeld...
rond hun lage ledematen die helpt de druk hoog te houden.
Ik kan me inleven. Ik moet dezelfde soort sokken dragen...
om het bloed omhoog te krijgen uit mijn lange benen.
Tijd om onze behulpzame olifant te bedanken.
Je bent lief. Je wilt er één. Alsjeblieft.
Bedankt, vriend. Dat is alles wat ik heb.
Een gigantisch dier zoals een olifant heeft een groot hart nodig om bloed rond te pompen.
Net zoals onze titanosaurus.
Zijn hart moet enorm geweest zijn.
Door onze nieuwe gedetailleerde kennis over het skelet...
heeft John Hutchinson berekend dat het meer dan 2 meter in omtrek was.
Het woog waarschijnlijk 230 kilo...
en zou 90 liter bloed moeten verplaatsen in een enkele slag.
Daar is er één.
En die slag zou hij elke vijf seconden moeten herhalen.
Daar gaat hij weer.
Met een gewicht van meer dan drie volwassen mannen moet het extreem krachtig zijn geweest.
Om bloed rond te kunnen pompen onder hoge druk...
en dan in de gevoelige longen bij een lagere druk...
wordt gedacht dat titanosaurussen een hart hadden met vier kamers.
Meer zoals dat van een vogel dan van een reptiel.
Een krachtig hart pompte het bloed naar de extremiteiten...
maar hoe kwam het bloed weer terug?
Zoals bij de olifant, zorgt de combinatie van vetkussens...
en strakke huid, dat het bloed weer van zijn benen...
helemaal terug naar zijn hart stroomt.
Toronto, Canada en 's werelds grootste dinosaurusfabriek.
Het team bouwt een levensgroot skelet van dit enorme dier...
dat onthuld gaat worden in Diego's pakhuis over zes maanden.
Eerst moeten ze alle scans omzetten in individuele botten.
De modernste machines snijden gietvormen uit polystyreen...
zodat de botten in glasvezel gegoten kunnen worden.
Tot nu toe zijn de botten het hoofdonderwerp van de afgraving geweest...
maar de grondlagen rondom de fossielen geven ook belangrijke informatie.
De eigenschappen van de grondlagen waar de fossielen in liggen...
kunnen veel vertellen over waarom ze daar liggen en hoe oud ze zijn.
Sommige van deze lagen bestaan uit vulkanische as...
dat van een actieve vulkaan moet komen ergens in de buurt.
En de as rondom de botten kan vertellen hoe oud de fossielen zijn.
Wetenschappers achterhaalden dat deze fossielen uit het Krijt komen...
maar nog beter, ze dateerden hen...
op 101,6 miljoen jaar oud.
Door gedetailleerd forensisch onderzoek en vergelijkingen met levende wezens...
is het team veel te weten gekomen over het leven van onze Titanosaurus.
We weten nu wanneer het leefde, hoe groot het was, hoe het bewoog...
en hoe zijn jongen eruit zagen. We hebben zelfs zijn hartslag berekend.
Bij een onderzoek van deze schaal, komt de belangrijkste informatie...
soms niet van de meest opvallende dingen, maar van de kleinste details.
Hier is iets waarvan ik hoopte dat het gevonden zou worden.
Het is een tand.
En het is klein...
in verhouding tot de grootte van het dier zelf.
Tanden vertellen veel over een dier. En als je naar de punt kijkt...
kun je zien dat het aan twee kanten ingesleten is.
En dat laat zien dat deze tand samenwerkte met de tanden aan de andere kant...
op een alternerende manier, niet direct, maar om en om.
Dus dit dier knipte, net als een schaar...
de vegetatie af, dat het aan het eten was.
Zo groot als het was, beet het slechts kleine blaadjes af.
En dit zijn fossielen van de planten waar het misschien van at.
Cycaden, varens en coniferen.
Een eigenschap van deze planten is dat ze vezelrijk en moeilijk verteerbaar zijn.
Om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen uit dit soort voeding...
moet onze titanosaurus enorme hoeveelheden gegeten hebben.
Een afstammeling van een van deze planten groeit nog steeds in Patagonië.
Tweehonderd miljoen jaar geleden, toen Zuid-Amerika, Australië en Antarctica...
nog samen het continent Gondwana vormden...
overheerste er één soort plant: coniferen.
Ze overleefden tot 100 miljoen jaar geleden toen titanosaurus hier rondwaarde...
en een paar bestaan vandaag de dag nog.
Hier onderaan de Andes staat één van hen.
De apenboom, genaamd Araucaria.
Bomen zoals de Araucaria laten zien dat de dinosaurussen nog een probleem hadden.
Deze coniferen, naast slecht voedsel, kunnen tot 40 meter hoogte groeien.
Ze waren buiten het bereik van de meeste dieren, maar niet onze titanosaurus.
Hier jongens, kom maar.
Het is duidelijk waarom een lange nek handig is voor landdieren.
Het stelt ze in staat om vegetatie te bereiken...
dat hoog groeit in de bomen waar andere bodem dieren niet bij konden...
en dat zal ook voor titanosaurussen gegolden hebben...
maar we weten van fossielen dat de nek van titanosaurussen veel langer waren.
Dat stelde het in staat om zijn hoofd heen en weer te bewegen in een grote cirkel...
en zelfs twee bomen kon bereiken...
die naast elkaar stonden, om meer vegetatie te kunnen bereiken.
Moet je zien.
Dit enorme bereik zal de titanosaurus veel energie bespaard hebben.
Het hoefde alleen zijn nek te bewegen om te eten en niet zijn hele lichaam.
Maar hoe kon het voldoende eten van deze slechte voeding om te kunnen overleven?
Olifanten hebben hetzelfde probleem.
Een olifant verzamelt en eet...
ongeveer 130 kilo vegetatie per dag.
Maar onze titanosaurus zou vijfmaal zoveel gegeten hebben.
Er is geschat dat een titanosaurus...
voldoende vegetatie at om een container in een dag te vullen.
Hoe verteerde ze dat?
Olifanten lossen dit probleem op door hun voedsel lang te kauwen...
maar titanosaurussen namen die moeite niet.
Ze verzamelden bladeren door ze af te bijten en in hun geheel door te slikken.
Maar dat hield een groter en langer verteringsstelsel in...
om al dat ongekauwde eten te verteren.
Het kon tien dagen geduurd hebben voordat het voedsel verteerd was.
Een groter verteringsstelsel vraagt een groter lichaam...
dus titanosaurussen werden steeds groter...
totdat ze de grenzen van wat hun botten konden dragen, bereikten.
Twee jaar na het begin van de afgraving arriveerde een bijzondere vracht...
na een reis van 10.000 kilometer vanuit Canada.
Tientallen transportkisten verder zijn alle botten veilig beland in Diego's pakhuis.
Het opbouwen van het skelet kan eindelijk beginnen.
De 3D data om het skelet te maken is ook gebruikt voor een computermodel.
Het betekent dat ik een voorproefje krijg van hoe het skelet eruit komt te zien.
Het eerste zijn die prachtige benen.
Als we het omdraaien, zien we dat ze erg kolomachtig zijn, zoals bij olifanten, maar...
deze titanosaurus stond gespreid met een hoek van vijf graden...
en deze kleine aanpassing zorgde dat ze dit enorme gewicht beter konden dragen.
Kun je die spreidstand zien aan het gewricht of de vorm van de botten?
Allebei een beetje. Je kunt het zien aan het bot...
en hoe sommige botten gevormd en gepositioneerd zijn...
en hoe ze samen passen. Daaruit kun je afleiden hoe ze ooit echt zaten.
Een ander opvallend ding, is zijn zeer lange nek.
En we hebben net ontdekt dat die van ons 15 botten in zijn nek had.
Interessant was dat sommigen vijf tot zes keer langer waren dan dat ze breed waren.
Enorme lange wervels en er zijn er veel van. - Waarom heeft het zo'n lange staart?
Om meerdere redenen. Bij zo'n groot dier met zo'n lange nek, wil je niet topzwaar worden.
En onderzoek heeft net uitgewezen...
dat het zwaartepunt van dit dier precies in het midden van de borst lag.
Dus de zware staart geeft tegenwicht aan de zeer lange nek.
Maar gezien de grootte van de spieraanhechtingen, was de staart ook erg sterk.
Het had enorme spieren die vanaf hier...
doorliepen tot aan ongeveer een derde van de staart.
Dus dat was allemaal vlees? - Ja, spierweefsel, gewrichtsbanden, pezen.
Denk je dat ze er mee vochten? - Misschien.
Door er mee te slaan? - Misschien is het ter verdediging gebruikt.
Als je daar als vleeseter op af loopt, dan wil je daar geen klap van ontvangen.
Zet mij er maar niet neer.
Het uitgebreide onderzoek naar de ruggenwervel...
heeft iets opgeleverd en Ben heeft belangrijk nieuws.
Dit is een wervel die bovenin tussen de schouderbladen zit...
en het belangrijkste is deze kleine richel...
die uitkomt op deze grote klomp en dat is uniek voor deze dinosaurus...
dus vanwege dit en een aantal andere lichamelijke verschillen...
denken we dat we een gloednieuw soort ontdekt hebben.
Dus onze titanosaurus is niet alleen een reus...
het blijkt ook een nieuw soort dinosaurus te zijn.
Het onderzoek naar het ruggenwervel onthult ook hoe het met zijn grootte omging.
Hier zat het ruggenmerg.
Dus dit gat hier dwars doorheen?
De hele zenuwbaan, de bekabeling van zenuwen.
Het is klein. - Dat klopt.
Hoe groot is die van ons? - Ongeveer een duimbreedte.
Dus het is niet zoveel groter. - Nee.
Dit ruggenmerg was 30 meter lang.
Het kostte een seconde voordat een zenuwpuls vanuit zijn staart zijn hersenen bereikte.
Het ruggenmerg had nog een verrassing.
Het zit vol gaten, net als kaas.
De nekbeenderen van titanosaurussen bevatten zoveel gaten en holtes...
dat ze 35 % minder wogen dan als ze massief geweest waren.
De botten van vogelpoten hebben hetzelfde.
Die holtes hebben ook nog een andere belangrijke functie.
Ze bevatten luchtzakken.
Deze luchtzakken waren verbonden met de longen.
Wat was hun functie en hoe werkten ze?
Ze zaten in de borst en liepen langs de volledige lengte van het lichaam...
helemaal langs de ruggengraat naar de 17 meter lange nek en het hoofd.
Men denkt dat deze ballonachtige zakken, dunne, maar sterke membranen hadden.
Deze zakken gedroegen zich als blaasbalgen en drukten lucht in de longen.
Als we inademen, stroomt er lucht in onze longen...
zuurstof wordt uitgewisseld voor koolstofdioxide...
dat afgevoerd wordt als we uitademen.
Het luchtzaksysteem is zeer complex, maar veel efficiënter.
Het stelde een titanosaurus in staat om continu zuurstof op te nemen...
niet alleen tijdens het inademen maar ook tijdens het uitademen.
Onze titanosaurus was niet de enige reus die hier leefde.
Dit was een gevaarlijke wereld, waar de vleeseters ook enorm waren.
Nieuw bewijs uit de opgraving, laat zien dat hier ook vleesetende dinosaurussen rondliepen.
Dus dit zijn een paar van de 80 tanden die we in de afgraving vonden.
En je kunt voelen hoe scherp ze zijn.
Ja, ze zijn gekarteld, net zoals een haaientand.
Zeker. Ze horen ook bij de familie van de haaientand dinosaurussen.
We kunnen de tanden identificeren op familieniveau.
We kennen één soort die bij die familie hoorde:
het heet tyranotitan chubutensis.
Tyranotitan? - Ja, tyranotitan.
Dat betekent wilde gigant, enorm beest. - Precies.
Goede naam. - Ja.
Chubutensis is omdat het uit deze streek komt? - Ja, dit is de Chubutprovincie.
Geweldig.
Tyranotitan moet een angstaanjagend beest geweest zijn.
Met grote ogen, scherpe, vleesetende tanden...
en sterke benen, was het een snelle, alerte, vleesetende dinosaurus.
En het was net zo groot als T-Rex. - Echt? Niet zo beroemd toch.
Niet zo beroemd inderdaad. - Zeg het Hollywood.
Ik heb daar wat botten die ik je graag wil laten zien.
Dit is een van de staartwervels die we gevonden hebben in de afgraving.
Hier zit iets heel interessants. Zie je deze groef?
Deze groef was waarschijnlijk een bijtwond door een van de carnivoren.
Door een van deze tanden? - Precies.
Dus het ging, zoiets als dit? - Precies.
Het vlees uit de staart.
Echt? - Ja.
De malse stukjes.
Dat zou het zijn. - Jazeker.
Kun je zien of het een aaseter was of een jager?
We weten niet of ze dood waren, of ze aten van karkassen...
of dat ze zelf joegen en doodden.
Voor deze oude dinosaurus maakt het niet veel meer uit.
Net als in een detective, wil je weten hoe het slachtoffer stierf.
Als onze titanosaurus niet stierf tussen de kaken van een tyranotitan...
hoe stierf het dan wel?
Aanwijzingen kunnen gevonden worden door het in kaart brengen...
van de locatie van elk fossiel, klein en groot.
Dat laat zien dat de afgraving, de resten van niet één...
maar zeven individuen bevat.
Allemaal van de nieuwe soort.
Het eerste dat opvalt, is dat ze op drie niveaus liggen.
Dat betekent dat de dieren hier minimaal driemaal naar toe gekomen zijn.
Maar waarom zouden ze dat doen?
Er zijn verschillende theorieën waarom er zeven lichamen...
uiteindelijk op deze plek terechtkwamen.
De eerste is dat hier een seizoenklimaat heerste en dat toen de droogte aanhield...
dit een van de laatste plekken met water was...
en toen deze opdroogde, de sauropoda die hier waren, ook hier stierven.
De tweede theorie is dat deze lichamen meegevoerd werden door grote rivieren...
tijdens het regenseizoen en dat waar het land vlak werd...
deze lichamen gedeponeerd werden.
Analyse van de sedimenten rond de botten laat zien dat er rivieren waren...
die rustig langs deze plek stroomde rond de tijd van hun dood.
Er was geen gebrek aan water.
Daarnaast stroomde de rivieren niet snel genoeg om deze enorme lichamen mee te kunnen voeren.
Dus de lichamen zijn ook niet hiernaartoe gespoeld.
Zou er een andere reden kunnen zijn waarom ze hier stierven?
We weten, vanwege de as lagen rondom de botten...
dat er vulkaanuitbarstingen waren in de buurt...
dus waren er ongetwijfeld gebieden waar de grond verwarmd werd door vulkanische gassen...
net zoals dat vandaag de dag gebeurd.
We weten ook dat dinosaurussen vaak hun eieren legden op zulke plekken...
ongetwijfeld om gebruik te maken van deze warmte om hun eieren uit te broeden.
Dus misschien is dat de reden dat ze telkens naar deze plek terugkwamen.
De afgraving van de eierlocatie lijkt dat te bevestigen.
Nesten zoals deze zijn gevonden...
in vier compleet verschillende rotslagen...
wat laat zien dat dinosaurussen terugkwamen naar deze plek...
keer op keer gedurende een lange periode.
As van een vulkaanuitbarsting kan in zulke hoeveelheden vallen...
dat de complete vegetatie ermee bedekt wordt en afsterft.
Dus het leven na een grote uitbarsting kan voor een planteneter heel zwaar zijn.
Wat ook de reden is, individuen van verschillende generaties...
kwamen naar deze plek en stierven hier.
De afgraving is bijna afgerond...
en het team heeft een recordaantal botten verzameld...
maar ze hopen nog één ontbrekend puzzelstukje te vinden: de schedel.
De hoeveelste is dit? 203? - Dit is 223.
23? - Ja.
Van de zeven individuen? - Ja.
Van alle zeven individuen die we op deze plek gevonden hebben.
Als dit nekwervels zijn, leiden ze dan naar een schedel?
Ja, dat hopen we. We hebben net daar weer een nekwervel gevonden.
Het zou prachtig zijn als je de schedel zou vinden, hè?
Ja, er zijn maar drie titanosaurusschedels bekend.
Echt? - Ja.
Dus ze zijn heel zeldzaam. - Dat komt omdat ze zeer kwetsbaar zijn.
Het zijn hele kwetsbare botten...
en ze hebben hele fijne verbindingen.
Ik hoop dat je de vierde vind. - Ja.
Kan daar liggen. - Zou kunnen. Daar doen we het voor.
Prachtig.
Helaas bleek het niet zo te zijn.
Ik begrijp dat je de schedel niet gevonden hebt. - Helaas niet.
Het enige wat we van de schedel gevonden hebben, is deze tand.
Dus om het skelet compleet te maken, heeft het team er één gereconstrueerd...
gebaseerd op de drie schedels van de andere Titanosaurussen...
om er één te maken die het best past bij de losse tand die we gevonden hebben.
Het wetenschappelijke team heeft ontdekt, verzameld, schoongemaakt...
gescand en 220 botten gekopieerd van onze reus.
Binnenkort kunnen deze kopieën opgebouwd worden...
om een idee te krijgen hoe het dier eruitzag.
Maar de fossiele botten zelf...
hebben nog steeds vele geheimen die nog onthuld moeten worden.
Alle theorieën kunnen nu getest worden.
We kunnen nu eindelijk inschatten hoe groot en zwaar onze dinosaurus was.
Het duurt twee weken, dag en nacht, om alle botten in elkaar te zetten.
Schitterend.
Mijn God.
Ben je er tevreden over? - Ja, zeer.
Het is veel werk geweest en heeft 40.000 manuren gekost om het hier te krijgen...
maar we zijn er heel blij mee.
Beantwoordt het vragen over het dier? - Jazeker.
Het beantwoordt veel vragen, maar beter nog, het roept meer vragen op.
Dus we hebben nog veel onderzoek te doen naar dit dier.
Het is gebleken dat het nog niet uitgegroeid was. Het is enorm, maar kon nog verder groeien.
Je bedoelt dat de botstructuur liet zien dat het nog groeide?
Dat brengt de grote vraag:
is het de grootste tot nu toe ontdekt?
Volgens onze schattingen woog dit dier 70 ton.
Zeventig ton. Waar is dat mee te vergelijken?
Dat zijn 15 olifanten. - Vijftien Afrikaanse olifanten?
We weten zeker dat dit dier 10% groter was dan argentisaurus.
De oude recordhouder? - Het oude record.
Dus we denken dat we de grootste dinosaurus tot nu toe ontdekt hebben.
Fantastisch. Ik geloof je meteen.
Gefeliciteerd. - Dank je.
Felicitaties aan hem, haar of het. Prachtig. Een wonderbaarlijk iets.
Om deze enorm complexe puzzel in elkaar te zetten, is een prachtig avontuur geweest.
Het begon allemaal met de ontdekking van een enorm dijbeen.
En toen werkte een team van 40 personen gedurende twee jaar...
om het uit te graven en een vrijwel compleet skelet op te bouwen...
van het grootste landdier tot nu toe.
Het voegde zo een wonder toe...
aan de indrukwekkende geschiedenis van het leven op aarde.
Het moet schitterend geweest zijn, om het levend te zien.
Quality over Quantity (QoQ) Releases Vertaling: pevi70 met Mayo ~ Controle: NoBrainer
Download deze ondertitel op: - www.OpenSubtitles.org -