Avcı ve toplayıcıydık.
Hududumuz her yerdi.
Ancak yeryüzü, okyanus...
...ve gökyüzüyle sınırlanmıştık.
Açık yol hâlâ derinden bizi çağırıyor.
Çocukluğunuzdan kalma unutulmaya yüz tutmuş bir şarkı gibi.
Tüm başarısızlıklarımıza...
...sınırlarımıza ve yanılabilirliğimize rağmen...
...biz insanlar yüce işler başarabiliriz.
Konargöçer türümüz gelecek asrın...
...ve gelecek milenyumun sonunda...
...nereye kadar gitmiş olacak?
Kozmik okyanusun kıyısına tekrar hoş geldiniz.
Uçsuz bucaksız uzay ve zaman...
...halen çoğunluğu keşfedilmemiş bir enginlik.
Bilimin ortaya çıkardığı olası dünyaları gezmek bizim için kaçınılmaz.
Yerin altında kimsenin haberi olmayan dünya çapında...
...bir ağ örgüsünü gezeceğiz.
Size yaşanmış bir "ilk temas" hikâyesi anlatacağım.
Yaşamış en cesur insanların bazılarıyla tanışacağız.
Ve hâlâ yaşama olasılığımız olan geleceğe atılacağız.
Yıldızların arasındaki uzak nesillerimizin yuvalarına.
Bilim bu enginliği aşmamızı sağlayabilir.
Ama hayal gücü olmazsa yerimizde sayarız.
Hayal Gücü Gemimizi...
...şüphecilik ve merak motorları itiyor.
Bilimi tanımlayan ve çok güçlü kılan basit kurallar...
...yolumuzu çiziyor.
Deney ve gözlemle fikirlerinizi teste tabi tutun.
Testi geçen fikirleri geliştirin.
Geçemeyenleri reddedin.
Kanıtların peşinden gidin...
...ve her şeyi sorgulayın.
Bu kuralları dikkate alırsanız kozmos sizin demektir.
Benimle gelin.
Cosmos: Possible Worlds, 1. Bölüm "Yıldızlara Çıkan Merdiven"
Çeviri: Sacrer & felis agnosticus & Soul of the Moon & (Copyright)ZEUS(Registered Trademark)
İyi seyirler dileriz...
Hayal Gücü Gemimiz bizi uzay ve zamanda istediğimiz yere götürebilir.
Kozmos hemen ön penceremizin ardında.
Geçmişi görmek istiyorsanız aşağı bakın.
Geleceği görmek istiyorsanız yukarı bakın.
Bu yolculukta uzak bir galaksiye gitmek bizim için kaçınılmaz.
Tür olarak nasıl kozmosun kaşifleri...
...olduğumuzu öğreneceğiz.
İşte. İşte orada. NASA'nın Voyager 1'i.
1977'te fırlatıldı. İnsan eliyle yapılmış en uzaktaki nesne.
Son karşılaşmamızdan bu yana badireli bir yolculuk geçirdi.
İki buçuk milyar kilometre daha yol gitti.
Voyager Samanyolumuzun diğer kısımlarına doğru gidiyor...
...ama bizim varacağımız yer çok daha uzakta.
Kozmik okyanus uzay ve zamandan oluşur.
Uzayda hareket etmeniz için zamanda da hareket etmelisiniz.
Yolculuğumuz bizi evden çok uzağa götürecek. Bir milyar ışık yılından biraz daha uzağa.
Ayrıca bir milyar yıl geçmişe...
...zamanı parçalayacak kadar şiddetli bir olaya gideceğiz.
Şimdi hedefimize yaklaşıyoruz. Buraya gelme sebebimiz bu.
Bu iki kara delik bir çift devasa yıldızın çökmesinden doğdu.
O andan beri milyonlarca senedir kütle çekimsel bir tango yapıyorlar.
Zirve için buradayız.
Bu ikisi çarpışınca uzayı her yönde esnetip sıkıştıracak...
...bir uzay-zaman tsunamisinin fitilini ateşleyecekler.
Zamanı bizzat yavaşlatacak...
...ardından hızlandıracak ve yeniden yavaşlatacaklar.
Zamanı bizzat yavaşlatacak...
Uzayı her yönde esnetip sıkıştıracak...
...bir uzay-zaman tsunamisinin fitilini ateşleyecekler.
Bir milyar ışık yılından daha uzakta gerçekleşen bir olayın bizimle ilgisi ne?
Albert Einstein maddenin uzay-zaman boyu dalgalar gönderdiğini anlayan ilk kişiydi.
Maddenin yıkıcı patlamasının...
...dalgadan daha büyük bir şey yaratması gerektiğini hayal etti.
Devasa dalgalar, kütle çekim dalgaları.
Şu an beni mevcut hangi aletten görüp duyuyorsanız...
...elektromanyetik spektrumu yönlendirmeyi keşfetmemizdendir.
Elektromanyetik dalgaları yönlendirmeyi bildiğimiz gibi...
...o kütle çekim dalgalarını da yönlendirebilirsek kim bilir nasıl olur?
19. yüzyılda elektrikle deneyler yapan...
...bilim insanlarının dünyamızı öngörmesi kadar tahmin etmesi imkansız.
Kozmologlar kara deliklerin varlığını öngördü.
Kütle çekim dalgaları kara deliklerin gerçekliğini kanıtlayan ilk direkt kanıt.
Ayrıca kozmosu öğrenmenin ve keşfetmenin yeni bir yöntemini sağlayabilir.
Bilimin büyük karanlık okyanusu delip geçmek uğruna...
...tasarladığı diğer duyulara bunu da ekleyebiliriz.
Kullandığımız tüm ışık çeşitleri: gama ışını...
...x ışını...
...morötesi...
...kızılötesi...
...mikrodalga...
...radyo dalgası...
...ve görünür ışık.
Kozmosu araştırmanın bu en yeni yöntemi...
...günün birinde o kara deliklerde ve evrenin çoğunu oluşturan...
...başka gizli yerlerde neler olduğunu öğrenmemizi sağlayabilir.
Yaratılışının ilk anında oluşan kütle çekimsel dalgaları...
...algılayabilsek nasıl olurdu?
Kozmosun doğuşunu.
Görüşümüzü kozmik evrimin...
...14 milyar yılının tamamını görecek kadar genişletsek nasıl olurdu?
Peki nasıl bu kadar akıllı olduk?
Türümüzün evrimi konusunda bir şeyler biliyoruz...
...ama insan aklı nasıl evrimleşti?
Yıldızlara tırmanmamızı sağlayan o çılgınca tutkumuz nereden geldi?
Nasıl oldu da evrenin kendisini anlama biçimi haline geldik?
Şurada başladı.
Kozmik Takvim, zamanın genişliğini kavramamıza yarayan bir araçtır.
Evrenin doğumundan, içinde bulunduğumuz ana kadar geçen bütün zamanı aldık...
...ve onu tek bir takvim yılına indirgedik.
Bu ölçekte...
...her ay, 1 milyar yıldan biraz daha uzun bir zaman dilimini temsil ediyor.
Her gün, yaklaşık 40 milyon yılı temsil ediyor.
Kendi hikayemiz, diğer bütün canlılarla birlikte...
...kendi küçük dünyamızda başlıyor.
Dünya'da yaşayan her canlı, tek bir kökenden türemiştir.
Yaşam, karanlık okyanusların derinliklerinde...
...yaklaşık 4 milyar yıl önce, 15 Eylül'de başladı.
Bu ufacık tek hücreli organizmanın içinde...
...bir çeşit kimyasal merdiven bulunuyordu:
Çift sarmal yapılı DNA.
Yıldız tozu.
Oksijen, Karbon, Azot.
Uzak yıldızların kalbinde üretilen elementler...
...Büyük Patlama'da oluşan Hidrojen ile birleşerek...
...bu ufacık gezegende yaşama dönüştü.
Rastlantısal değişimlerle, genlerde meydana gelen mutasyonlarla...
...diğerlerinden daha başarılı yaşam biçimleri ortaya çıktı.
Buna, doğal seçilim yoluyla evrim diyoruz.
Merdiven, eklenen yeni basamaklarla büyümeye devam etti.
Canlıların, çıplak gözle gördüğünüz bitki ve hayvanların karmaşıklığına ulaşması...
...3 milyar yıl daha gerektirdi.
Kozmik Takvim'de tatil günleri olsaydı...
...26 Aralık bunlardan biri olurdu.
Bu günün bir bölümünde, yaklaşık 200 milyon yıl önce...
...ilk memeliler evrimleşti.
Dünya'daki yaşama yepyeni bir özellik kazandırdılar:
Neokorteks.
Geçmişte Trias Devrinde, onun gibiler için yaşam zordu.
Ama memelileri kasıp kavuran dinozorların soyu tükendi.
Bunun gibi gözden kaçan ufak canlılarda neokorteksin evrimleşmesi...
...gezegenimizin, onların torunları tarafından istila edilmesini sağladı.
Memeliler, başka bir yenilik daha getirdi.
Bu hayvanlar yavrularını emziriyor...
...onlara bakıyorlardı.
Ve sevgi vardı.
Kozmik Takvimde Anneler Günü.
Doğal seçilim yoluyla evrim...
...yaşadıkları çevreye daha iyi uyum sağlayan canlıların...
...hayatta kalma ve döllerini aktarma şansının daha yüksek olması anlamına gelir.
Zekâ, çok önemli bir seçilim üstünlüğü sağlayabilir.
Yalnızca 13 atomla gerçekleşen bir olay...
...bu gezegenin kaderini sonsuza dek değiştirdi.
13 atomun boyutu nedir?
Bir tuz zerresinin katrilyonda biri kadar küçüktür.
Atalarımızdan birinin DNA'sında bir mutasyon gerçekleşti.
Övünç duyduğumuz her şey...
...öğrendiğimiz ve inşa ettiğimiz her şey...
...bundan fazlasına dayanmıyor olabilir.
Tek bir genin, tek bir baz çifti.
Tek bir merdiven basamağı...
...neokorteksi daha da büyümeye ve katlanmaya programladı.
Bunun nedeni, belki de rastgele bir kozmik ışın bombardımanıydı.
Veya belki de iki hücre arasındaki basit bir iletim hatasıydı.
Ama nedeni ne olursa olsun...
...türümüzde bir değişiklik yarattı...
...ve bu değişiklik, Dünya'da yaşayan tüm diğer canlı türlerini etkiledi.
Kozmik Takvimin Yeni Yıl Gecesinin sonlarına doğru gerçekleşti.
Düşünsenize...
Gitgide kalabalıklaşan gruplara karşı...
...öyle ya da böyle sadakat ve ilgi duyabiliyor olmamız...
...belirli inanç sistemlerine olan takıntımız...
...geleceği hayal etme kapasitemiz...
...dünyayı dönüştürme gücümüz...
...ve sorularımızın yanıtlarını kozmosta arıyor olmamız...
...kendi türümüze verdiğimiz...
...Latince "bilge insan" anlamına gelen Homo sapiens ismi.
Tüm bunlar...
...yıldızlara uzanan ufacık DNA'mızdaki...
...tek bir basamağa gelip dayanıyor.
Kozmik Takvimin son saatinin son dakikasına kadar...
...atalarımız avcı ve toplayıcılardan oluşan...
...küçük gruplar halinde yaşıyordu.
İnsanların omuz silkip...
..."İnsan doğası işte" demeleri beni çok şaşırtıyor.
Bunu söylerken genellikle açgözlülüğümüzden, kibirimizden...
...saldırganlığımızdan bahsediyorlar.
Ama en az birkaç yüz bin yıldır insanız.
Bu zamanın büyük bir bölümünde hiç de öyle değildik.
Bunu nereden mi biliyoruz?
Dört asırdır avcı-toplayıcı topluluklarla karşılaşan...
...kaşiflerin ve antropologların anlattıklarından.
Elbette istisnalar var.
Özellikle de aşırı kıtlık koşullarında.
Ama ortak kanı, insanların birbirleriyle ve çevreleriyle...
...nispeten uyum içinde yaşadıkları bir tabloya işaret ediyor.
Elimizdeki az sayıda kaynağı paylaşıyorduk...
...çünkü sağkalımımızın topluluğa bağlı olduğunu biliyorduk.
İhtiyacımızdan fazlasına değer vermiyorduk...
...çünkü göçebe olarak gezerken mülkiyet bizi yalnızca yavaşlatırdı.
Alfa-erkek zorbalığıyla baskınlık kuran...
...insan-olmayan primat atalarımızdan farklıydık.
Ve Tanrı neredeydi?
Her yerdeydi.
Kayalarda, nehirlerde, ağaçlarda, kuşlarda...
...ve her canlı varlıktaydı.
İnsan doğası, birkaç yüz bin yıl boyunca böyleydi.
Afrika'nın güney ucunda duruyorum...
...ve geçen yüzlerce bin yılda yaşananları zihnimde canlandırmaya çalışıyorum.
O zamanlar Afrika...
...dünyada yaşayan ve toplam sayıları 10.000'i bulan...
...bütün Homo sapiens'lerin yuvasıydı.
Keşif görevine çıkmış bir uzaylı olsaydınız...
...insanın, soyu tükenmekte olan bir tür olduğunu sanabilirdiniz.
Oysa kısa süre sonra sayımız 10 milyara ulaştı.
Neler oldu?
Dünyanın her köşesine yayılan...
...ve günümüzdeki gibi uzaya seyahat eden bir tür haline nasıl geldik?
Dünyanın ilk laboratuvarına hoşgeldiniz.
Burası, zihnin evriminde büyük bir atılımın gerçekleştiği Blombos Mağarası.
Atalarımız burada kimyasal deneyler yapıyordu.
Bunun için, demirce zengin bir mineral kullandılar.
Aşı boyası.
Bunu, nesneleri kırmızıya boyayıp süslemek için kullandılar...
...ama başka işlere de yaramış olabilir.
Hayvan postlarını korumak için veya ilaç niyetine kullanılmış olabilir.
Aletlerin bilenmesinde de kullanılmış olabilir.
Belki de bir böcek kovucudur.
Aşı boyasına da çeşitli semboller işlediler.
Bu, Dünya gezegeninde yepyeni bir şeydi:
Sanat.
Ne yenebiliyor...
...ne barınak sağlıyor...
...ama bir şeyi sembolize ediyordu...
...veya yalnızca var olsun diye yapılmıştı.
Bir merdivene veya çift sarmala da biraz benziyor.
Ama hangi amaçla yapılmış olursa olsun...
...insan kültürünün elimizdeki en eski kalıntısıdır.
Geride, yalnızca insana özgü bir şey bırakmayı başardık.
Bir iletişim yöntemi.
Yüz binlerce yıl sonra yaşayan sizlere ve bana...
...her ne kadar gizemli de gelse.
Blombos Mağarasında muazzam bir hüner keşfedilmiştir.
Geceyarısına 25 kozmik saniye kala...
...10 ila 12 bin yıl önce...
...insanlar önemli bir hüner daha keşfetti.
Yiyeceklerimizi aramak yerine...
...onu topraktan yetiştirmeyi öğrendik.
Bu, her şeyi değiştirdi.
Atalarımız daha önce yapmadıkları bir şey daha yaptılar.
Yiyecekleri ekmeye ve topraktan çıkarmaya yarayan...
...yeni aletler icat edip teknoloji ürettiler.
Yerleşik hayata geçerek kapalı mekanlarda yaşamaya başladılar.
Doğayla ve birbirimizle olan ilişkimiz...
...asla eskisi gibi olmayacaktı.
Bu tarım devrimi...
...bitkilerin ve hayvanların evcilleştirilmesi...
...bütün devrimlerin başıdır.
Çünkü hepsinin kökeni ona dayanır.
Tarım devriminin sonuçları, yaşadığımız dönemin de ötesine uzanır.
Bu devrim de diğer pek çoğu gibi...
...büyük ve ürkütücü bir değişimi beraberinde getirdi.
Dünyada yepyeni bir kavram oluşmuştu:
Yuva.
Gezegen üzerinde atalarınızın ve sizin...
...doğup yaşadığınız belirli bir yer.
Bu yerleşimler zaman içinde genişledi.
Ta ki bundan yaklaşık 20 kozmik saniye öncesine...
...veya M.Ö. 7000 yılına dek.
Çatalhöyük'e hoşgeldiniz.
Anadolu düzlüklerinde bir yerleşim alanı.
Yaklaşık 9000 yıl öncesindeyiz...
...ve bu gecelik herkes evine çekilmiş durumda.
Bir zamanlar Afrika'da yaşayanlarla aşağı yukarı aynı sayıda insan...
...bu gece, bu başlangıç-şehrinde bir arada yaşıyor.
"Şehir" öylesine yeni bir fikir ki...
...henüz sokak veya pencere icat edilmemiş.
Dolayısıyla yaşadığınız evinize girmenizin tek yolu...
...çatıların üstünden yürüyerek kendi konutunuzun girişini bulmak.
Çatalhöyük'te, sokaklardan ve pencerelerden çok daha dikkat çekici bir eksiklik var.
Burada bir saray yoktur.
Tarımın icat edilmesi insan toplumlarına...
...ödenmeyi bekleyen acı bir bedel getirmişti.
Burada, azınlığın çoğunluk üzerinde kurduğu bir baskı yoktu.
Toplumun geri kalanı kıt kanaat geçinirken...
...zenginlik içinde yüzen yüzde birlik bir kesim yoktu.
Burada yaşamış kadın, erkek ve çocuklara ait kalıntılardan elde edilen kanıtlar...
...beslenme bakımından şaşırtıcı bir benzerliğe işaret etmektedir.
Avcı-toplayıcıların "paylaşım" geleneğine hâlâ değer veriliyordu.
Çatalhöyük toplumu eşitlikçiydi.
En zayıf ve en güçlü bireyler aynı yiyeceklerle besleniyor...
...ve herkes aynı tip evlerde yaşıyordu.
Ama bu evler hiç de kasvetli değildi.
Gelin, size göstereyim.
Bugün Türkiye sınırlarında bulunan...
...Çatalhöyük'teki ilk şehirlerden birinde bulunan tipik bir ev...
...yaklaşık 9000 yıl önce böyle görünüyordu.
Bize çok benziyorlardı.
Obsidiyen denilen bu volkanik cam parçası...
...harika bir aynaydı.
Keşke buraya bir zamanlar yansımış olan her şeyi görebilseydik.
Bu ev, yedi ila on kişilik geniş bir ailenin yuvasıydı.
Bütün evlerin yerleşim planı birbirine benziyordu.
Yatak odası.
Salon.
Mutfak.
Harçtan yapılmış yaban öküzü kafası.
Çatalhöyük insanları dekorasyona çok meraklıydı.
Evlerin içi hayvan dişleri, kemikleri ve derileriyle zengin bir şekilde süslenmişti.
Atalarımızın yaklaşık 100.000 yıl önce Afrika'da keşfettiği aşı boyası...
...Çatalhöyük'teki iç mimarların malzeme tercihiydi.
Kırmızı aşı boyasının önemli bir kullanım alanı daha vardı.
Onu kullanarak yepyeni bir sanat formu yarattılar:
Harita.
İnsanlar ilk kez uzay ve mekandaki konumlarını gösteren...
...iki-boyutlu bir çizim oluşturdular.
"Benim evim yanardağın şu tarafında bulunuyor."
Sanatçı, birkaç sihirli dokunuşla...
...9.000 yıl sonrasına bir mesaj gönderiyordu:
"Ben, yanardağ uyandığında buradaydım."
Çatalhöyük'teki deney başarılı oldu...
...ve birkaç bin yıl içinde dünyanın her yanı şehirlerle doldu.
Farklı insanlar tek bir yerde toplandığı zaman...
...fikir alışverişi başlar ve ortaya yeni olasılıklar çıkar.
Şehir, yeni fikirleri üreten ve işleyen bir beyin gibidir.
17. yüzyılda Amsterdam şehrinde...
...eski ve yeni dünyaların vatandaşları...
...daha önce hiç olmadığı kadar birbirine karıştı.
Geçmişte eşi benzeri görülmemiş bir düşünce özgürlüğü vardı.
Bu koşullar, bilim ve sanatın altın çağına öncülük etti.
İtalya'da Giordano Bruno başka dünyaların var olduğunu öne sürmüştü.
Bu düşüncesinden dolayı işkence gördü.
Ama ondan yalnızca 50 yıl sonra Hollanda'da...
...onunla aynı düşünceyi paylaşan gökbilimci Christiaan Huygens...
...övgüye boğuldu.
Işık, çağın ana temasıydı.
İnsanın serbest kalan merak duygusuyla gelen aydınlanma.
Gezegenin bir zamanlar saklı kalmış bölgelerine...
...Avrupa'nın ilk bakışıyla düşen ışık.
Dönemin resimlerine...
...bilhassa Vermeer'in çalışmalarına sızan ışık.
Ve bilimsel bir araştırma konusu olarak ışık.
Kumaş tüccarları nesiller boyu...
...sıkı dokunmuş kumaşların dikiş sayısını incelemek için bir mercek kullanmıştı.
O dönemde Amsterdam'da yaşayan...
...ve ışığa olan tutkularından ilham alan üç adam...
...bu antik alet için yepyeni bir kullanım alanı geliştirdi.
Kumaş tüccarlarının merceğini...
...daha önce kimsenin yakından incelemeyi düşünmediği nesnelere doğrulttular.
Yeni dünyaları keşfetmeye ve incelemeye yarayan...
...bir araca, bir pencereye dönüştü.
Antonie van Leeuwenhoek tek bir mercek kullanarak...
...bir su damlasında kaynaşan mikrokozmosu görüntüledi.
Dostu, Christiaan Huygens ise iki mercek kullanarak...
...yıldızları, gezegenleri ve uyduları...
...özelliklerini görebileceğimiz kadar yakına taşıdı.
Huygens, Satürn'ün halkalarının gezegene değmediğini gören...
...ve onların gerçekten ne olduklarını anlayan ilk insandı.
Satürn'ün en büyük uydusu olan Titan'ı da o keşfetti.
Huygens da tıpkı Bruno gibi...
...yıldızların başka güneşler olduğuna...
...ve yörüngelerinde dönen...
...kendi gezegen ve uydu sistemlerine sahip olduklarına inanıyordu.
Ama bu başka dünyalardan ve orada yaşayan canlılardan...
...kutsal kitaplarda neden bahsedilmiyordu?
Bu çelişki Aydınlanma önderlerinin yüreğini ve zihnini rahatsız etmiş olsa da...
...yalnızca bir kişi, konunun doğrudan üzerine gitmeye cesaret etmişti.
O da başka bir ışık ustasıydı.
Baruch Spinoza gençlik yıllarında Amsterdam'daki Yahudi cemaatine üyeydi.
Ama 20'li yaşlara geldiğinde...
...herkese yeni bir Tanrı görüşünden bahsetmeye başladı.
Spinoza'nın Tanrısı evrenin fizik yasalarıydı.
Onun kutsal metni, doğanın kitabıydı.
Amsterdam'daki Yahudilerin çoğu...
...zalim İspanya ve Portekiz Engizisyonundan kaçan sığınmacılardan oluşuyordu.
Engizisyon eliyle nice insan işkence görmüş ve öldürülmüştü.
Amsterdam, Yahudiler'e sığınak imkanı sağlamıştı.
Dolayısıyla Spinoza'nın radikal fikirlerini...
...Hollanda'daki zor-kazanılmış güvenlikleri açısından bir tehdit olarak algılamışlardı.
Bu asi genci aforoz ettiler...
...ve cemaatten sonsuza kadar dışlanmasına karar verdiler.
Spinoza verilen cezayı saygıyla karşıladı...
...ama asla geri adım atmadı.
Yakınlardaki Lahey'e taşındı.
Burada fikirlerini daha da geliştirdi...
...ve Kitâb-ı Mukaddes'in Tanrı kelamı olmadığını...
...aksine insanlar tarafından yazıldığını söyleme cesaretini gösterdi.
Spinoza şöyle yazdı:
"Tanrı'yı mucizelerde aramayın.
Mucizeler, doğa yasalarının çiğnenmesidir.
Tanrı'yı kavramanın en iyi yolu bu yasaları araştırmaktan geçer."
Daha önce bu sözleri açıkça dile getiren biri olmamıştı.
Spinoza, özgür düşüncenin sınırlarını zorladığının farkındaydı.
Hollanda'da da olsa.
Onun düşüncesine göre resmi bir devlet dini...
...bireye yönelik tinsel bir zorlamadan fazlasıydı.
Spinoza büyük dinlerin anlattığı mucizevi olayları...
...örgütlü batıl inanç olarak değerlendiriyordu.
Onun düşüncesine göre hayali düşünceler...
...rasyonel ve özgür bir toplumun gelecek bireyleri için tehlike arz ediyordu.
Kiliseyle devlet birbirinden ayrılmadıkça...
...demokrasi diye bir şey var olamazdı.
Amerikan devriminin ve daha nicesinin...
...temelinde yatan fikirlere öncülük eden bir kitap yazdı.
Tıpkı günümüzde olduğu gibi o zaman da...
...böyle bir Tanrı görüşünü tehdit olarak algılayanlar vardı.
Spinoza, Tanrı konusunda devrimsel görüşleri üzerine yazmaya ve konuşmaya devam etti.
Yırtılan pelerinini bir onur nişanesi olarak her zaman üstünde taşıdı.
44 yaşında öldü.
Ölüm nedeni büyük olasılıkla yıllarca mikroskop...
...ve teleskop için mercek bilerken soluduğu toz parçacıklarıydı.
250 yıl sonra, başka bir ışık tutkunu...
...onun mütevazı çalışma odasını ziyaret etti.
Oda Spinoza'nın felsefesinin geniş çaplı etkisini simgeleyen anıt olarak korunmuştu.
Yeni bir doğa yasasının keşfine imza atan bu adam...
...Tanrı'ya inanıp inanmadığı sorusuyla çok sık karşılaşıyordu.
Albert Einstein, soruyu şöyle yanıtlıyordu:
"Ben, kendisini var olan her şeyin ahenginde açığa vuran...
...Spinoza'nın Tanrısına inanıyorum."
Doğa kanunlarını kavrayışımız Spinoza'nın...
...hatta Einstein'ın bile rüyalarında dahi göremeyeceği seviyelere ulaştı.
Fakat bir doğa kanununu hala çözemiyoruz gibi.
Doğanın kitabına işlenmiş bu kanun...
...iki alemin kadim ittifakının...
...ve bunu bozanların hikayesidir.
Bir zamanlar iki alem vardı.
Aralarında bir ittifak kurulmuştu...
...iki tarafa da muazzam zenginlikler getiren.
Bu ortaklık, 100 milyon yıldan daha fazla sürmüştü.
Ardından bu alemlerden birinde, yeni bir varlık ortaya çıktı.
Halefleri bu zenginlikleri yağmalayarak ittifakı çiğnedi.
Kendini beğenmişlikleriyle hem bu iki aleme...
...hem de kendilerine ölümcül bir tehdit haline geldiler.
Bu gerçek bir hikayedir.
Dünya'daki yaşam krallıklarından ikisi olan...
...bitki ve hayvan alemlerinin hikayesidir.
Yeşil olmak kolay değil.
Bir yere sabitken üremek zor iştir.
Biriyle çıkamazsınız.
Öylece oturur ve tohumlarınızı rüzgara salarsınız.
Tam anlamıyla.
Rüzgarın esmesini beklersiniz.
Şansınız yaver giderse, poleniniz havalanır...
...ve başka bir bitkinin üreme bölgesine konar.
Bitkiler bu gelişigüzel şans oyununu birkaç yüz milyon yıl oynadılar...
...ta ki böcekler var olup çöpçatanı oynamaya başlayıncaya dek.
Bu yaşamın tarihindeki en müthiş evliliklerden birini doğurdu.
Böcek, protein zengini polenlerden bir ziyafet için bitkiyi ziyaret eder.
Kaçınılmaz olarak, polenlerin bir kısmı böceğin vücuduna yapışır.
Sonra böcek başka bir çiçeğe gider ve üzerindeki kırıntıları beraberinde götürür.
Bu polenler de diğer çiçeği döller ve üremesini sağlar.
Bu hem çiçekler, hem de böcekler için...
...fevkalade evrimsel gelişmelere yol açan bir kazan-kazan anlaşmasıydı.
Polene ek olarak şekerli nektar da üreten yeni bir çiçek var olur.
Artık böcekler sadece temel polen öğünü için değil, tatlı için de gelmektedirler.
Böcekler tombullaşır, tüylü vücutlar ve hatta günlük çiçek ziyaretlerinde daha...
...çok polen taşıyabilmek için bacaklarında küçük cepçikler meydana çıkar.
Ardından arılar gelir.
Bu, hayvanlar aleminin bir diğer türü için ikramiye olur:
Biz insanlar.
Bizler arılara ve diğer tozlayıcı arkadaşlarına...
...hayatta kalmamızda çok daha önemli bir şey için borçluyuz.
Isırdığınız her üç lokmadan biri...
...ki bu biz hepçiller için bile geçerlidir, onlar sayesinde var olur.
Dünyadaki ekinlerin %35'i onların işbirliğine bağlıdır.
Bitkiler yıldız ışığı yerler...
...ve bizler ile diğer hayvanlar, bitkileri yeriz.
Ayrıca bu birliktelik sadece var olan yiyeceğin niceliğini artırmazlar.
Onlara yiyecek kaynaklarımızı...
...bu kadar güvenilir kılan biyoçeşitliliği de borçluyuz.
Fakat onları ölesiye çalıştırıyoruz.
Ve tarihte ilk defa...
...bir çok arı çeşidi nesli tükenmekte olan türler listesinde.
Konunun nereye varacağını anladınız sanırım.
Yok Olanlar Mabedi
Tarımın icadının nimeti ve laneti, bizi buraya getirdi:
Yok Olanlar Mabedi'ne.
Bir anıt...
...Dünya tarihindeki kitlesel yok oluşlarda kaybolan tüm canlı varlıklar için.
Hayat ağacının kırık dallarının abidesi.
Yaşamın tarihinde tam beş kez...
...kıyamet gibi jeolojik ve astronomik olaylar...
...yaşamı tamamen tükenmeye yaklaştırdı.
Altıncısı bunlardan farklıdır.
En son beraber buraya geldiğimizde...
...bu koridorun adı yoktu.
Neden mi?
Çünkü o zaman yeni bir kitlesel yok oluşun...
...eşiğinde olduğumuza dair bilimsel fikir birliği sağlanmamıştı.
İşler değişti.
Artık bu koridorun bir adı var.
Bizim adımız.
Antroposen.
Yunancada "insan" anlamındaki "Antropo"...
...ve Yunancada "dönem" anlamındaki "sen".
Bunlar göçebe zamanlarımızda avlayarak yok ettiğimiz türler.
Kuzenlerimiz Neandarteller de burada.
Nereye gitsek ölüm getiren bir tür olarak bizim olayımız nedir?
Buranın ötesinde gelecek yatıyor.
Bugün bile bu koridoru kısa tutmak için çok geç değil.
Eğer başaramazsak...
Fakat başarabilirsek...
...benimle gelin.
Olası bir gelecekte...
...sadece birkaç on yıl sonra...
...Starshot Projesi adındaki bin uzay araçlı filo...
...Dünya'dan ayrılacak.
And Dağları'nın batısındaki Atacama Çölü'nün bu bölümü...
...o kadar kurudur ki, bilinen tarih boyunca hiç yağmur yağmamıştır.
Bu bizim için çok iyi, çünkü en berrak göklere ihtiyaç duyacağız.
İlk yaşam kara için suyu terk ettiğinde buna şahit olan birileri yoktu.
İlk kuş uçtuğunda bunu raporlayacak kimse olmadı.
Fakat bu büyük sıçrama akla gelebilecek her şekilde belgelenecek.
Tüm dünya bunu izliyor olacak.
En nihayetinde ilk gemimizi doğruca başka bir güneşin gezegenine gönderiyoruz.
Alpha Centauri Sistemi'ne.
İşte varlığımızı taşıyacak gemiler.
Işık ile güdülen yelkenli gemiler.
Gövdeleri bir gram ağırlığında ve boyları bezelye tanesi kadar...
... fakat NASA'nın Voyager'larından bile daha donanımlılar.
Dizili lazerlerden çıkan ilk ışınlar yandığında...
...uzay araçlarının sıfırdan ışık hızının %20'sine ulaşmaları...
...dakikalar alacak.
Her nano-aracın içinde...
...başka bir yıldızın dünyalarının ön keşfini gerçekleştirmek...
...ve bu görsel ve bilimsel bilgiyi Dünya'ya geri döndürmek için gereken her şey var.
Uzay çoğunlukla boştur...
...ancak bu kadar yüksek hızlarda seyahat eden nano-araçla çarpıştıklarında...
...tahribat yaratabilecek küçük toz parçacıkları vardir.
Bu kadar çok sayıda göndermemizin sebeplerinden biri de bu.
Voyager 1, saatte 60.000 km hızla yol alır.
Evden ayrılalı 40 yıldan fazla oluyor.
Bu nano-araçların Voyager'i geçmesi sadece dört gün sürecek.
Bu son derece hızlı...
...fakat yine de ışık hızının sadece %20'si.
Proxima Centauri dört ışık yılı uzaklıkta.
Bu yirmi yıllık bir tek yön yolculuk.
Proxima Centauri'nin yörüngesinde dolaşan...
...yaşamın yeşerebileceğini düşündüğümüz yaşama elverişli bölgede bir gezegen var.
Robotik elçilerimiz bize bu yeni dünyalardan hesaplar gönderecek.
Gönderdikleri veriler bize ışık hızındaki radyo dalgalarıyla dönecek.
Bize ulaşmaları dört yıl sürecek.
Yirmi yıl gidiş, dört yıl dönüş.
Tamamı 24 yıllık bir yolculuk.
O gün birçoğunuz orada olacak.
Doğa kitabının yeni sayfalarını okumak ve yazmak...
...ve gelecek keşiflerimizi planlamak için.
Dünya, denizler...
...ve gökyüzüyle sınırlı kalmadan.
Cosmos Çeviri Ekibi Mart 2020
Sacrer (@Sacrer_) felis agnosticus (@felisagnostik)
Soul of the Moon (@soulofthem00n) (Copyright)ZEUS(Registered Trademark) (@zeustanbul)