Evimizden ve zamanımızdan çok uzaktayız.
Galaksimiz gençken ve şu ankinden daha verimliyken Samanyolu böyleydi.
O zamanlarda şimdikinden 30 kat daha fazla yıldız doğuruyordu.
Yıldız oluşumundan bir ateş fırtınası.
11 milyar yıl önce bir yaz gecesi.
Başka bir yıldızın gezegenindeyiz.
Samanyolu Galaksisinin kaotik yıldız üretim tesisinin...
...ideal görünümüne sahip.
Kendi yıldızımız galaksinin gelecek yıllarda doğacak çocuğuydu...
...ve var olmamızın sebeplerinden biri de bu olabilir.
Kısa ömürlü, daha büyük yıldızlar yok olduğunda...
...o ölü yıldızların bize ağır elementlerini miras bırakması için...
...beş milyar yıl kadar geçmesi gerekiyordu.
Bu elementler güneş sistemimizdeki gezegen ve uyduların oluşumunu...
...güçlendirmiş ve beslemiştir.
Bizler de o yıldız tozundan oluşuyoruz.
O ışıyan pembe hidrojen gazı bulutları...
...sayısız bebek yıldızın kundağı.
Şuradaki parlak mavi lekeleri gördünüz mü?
Onlar biraz daha büyük olan kardeş yıldızlar kümesi.
Kütle çekiminin hakimiyeti bu dağınık gaz ve toz birikimini...
...bugün "evimiz" dediğimiz galaksiye dönüştürecek.
Güneşimiz doğdu.
Yıldız, çevresindeki dünyaları değerli mineraller...
...elmaslar ve yeşil olivinle dolduruyor.
Olivin hikâyemizde önemli bir rol oynayacak bir mineral.
Yıldızlar gezegenleri, uyduları ve kuyrukluyıldızları oluşturuyor.
İşte Jüpiter. Güneş sistemimizin ilk doğan dünyası.
Bu geleceğin gezegen ve uydularında bol miktarda organik molekül bulunuyor.
Yani yaşamın kimyasal yapı taşları.
Bu, başka yıldızların ölümlerinden kalan mirasları.
Kozmos yıldızları ve dünyaları oluşturduğu kadar doğal bir şekilde...
...hayatı da mı meydana getiriyor?
Bu gizemin kalbine yolculuk yapacağız.
Cosmos: Possible Worlds, 3. Bölüm "Kayıp Yaşam Şehri"
Çeviri: Sacrer & felis agnosticus & Soul of the Moon
& niliven & Garajımdaki Ejder & ©ZEUS®™
İyi seyirler dileriz...
Çok, çok uzun zaman önce, Dünyamız henüz gençken...
...denizin dibinde Dünya'yı kaplayan bir şehir vardı.
Bu şehri kurmak on binlerce yıl sürmüştü...
...ama eskiden bu dünyada hayat bulunmuyordu.
Öyleyse denizin altındaki bu gökdelenleri kim yaptı?
Doğa.
Karbondioksitle, denizkabuğu ve incilerde kullandığı minerallerle.
Kalsiyum karbonatla.
Ama bu yükselen bacalar yüzeylerinin altında yaşananlara kıyasla bir hiçti.
Görmek için bin kat küçülmeliyiz.
Pek de bir şey yok gibi, değil mi?
Bekleyin ama.
Hareketli Toprak Anamız yarıldı...
...ve soğuk deniz suyu sıcak, kayalıklı mantosuna aktı...
...organik moleküller ve minerallerce zenginleşti.
Olivin isimli yeşil bir mücevher de bunlara dahil.
Su ve mineral karışımı öyle bir ısındı ki...
...büyük bir kuvvetle Toprak Ananın içinden dışarıya fırladı.
Karışım, daha sonra bacaları olacak karbonat kayaların gözeneklerine hapsoldu.
Bu gözenekler organik moleküllerin daha yoğun olabilecekleri...
...kuluçkalar, güvenli yerlerdi.
Kayaların, hayatın ilk yuvasını böyle inşa ettiğini düşünüyoruz.
Topraktaki mineraller, kayalar ve yaşam arasındaki...
...dayanıklı işbirliğinin, en azından kozmostaki küçük bölgemizde...
...başlangıcıydı.
O yılanımsı çatlakları gördünüz mü?
Bu işlem adını buradan alıyor: Serpantinleşme.
Su ve karbondioksidin, hidrojen ve metana dönüşmesinin kanıtı.
Yani yeri göğü sarsan bu olayın fitilini ateşleyen organik moleküllere.
Başka dünyalarda yaşam arayan bilimciler...
...şöyle derlerdi: "Suyun peşinden gidin." Çünkü su, yaşamın en temel ihtiyacıdır.
Şimdiyse şunu da diyorlar: "Kayaların peşinden gidin."
Çünkü serpantinleşme hayatı mümkün kılan işlemlerle...
...çok yakından ilgilidir.
Asıl etkinliği izlemek için daha da küçülmeliyiz.
Bu ölçekte, bu mağaralar çok büyük görünüyor...
...ama aslında bacaların harcındaki ufacık gözenekler.
Bu mücevherler her şey gibi, sizi ve beni de oluşturan...
...atomlardan yapılma organik moleküller.
Bu cansız, değerli taşları mücevherlere, hayatın hammaddesine dönüştürmek için...
...enerjiye ihtiyacımız var.
Buna benzer bir hazine mağarasında gerçekleştiğini düşünüyoruz.
Enerji, bacalar arasına sıkışmış alkali su ile...
...asidik okyanus suyu arasında gerçekleşen tepkimeden ortaya çıktı.
Antik hazine sandığı yüzükler, bilezikler ve kolyelerle...
...daha uzun ve kompleks moleküllerle doluydu. Ta ki en büyük hazineye kadar.
Hayat.
İlk hücreye can veren enerjinin...
...bu kimyasal reaksiyonla üretildiğini düşünüyoruz.
Bu, yaşamın yapı taşlarını elektrikle uyarıp...
...onları canlı bir varlığa dönüştüren kıvılcımdı.
Zaman içinde bacalar yıkıma uğradı...
...ve içlerinde filizlenen yaşam...
...dışarı sızarak evrimleşmeyi başardı.
Biraz önce gördükleriniz...
...yaşamın kökeni üzerine...
...elimizdeki en olası bilimsel yaratılış öyküsüdür.
Bu hipotez, uzun zamandır ayrı olan...
...dört bilimsel alanın tekrar bir araya gelmesini gerektirdi:
Biyoloji, kimya, fizik ve jeoloji.
İlk yaşamın kayalarda başladığını düşünüyoruz.
Ve yaşam daha ilk günden bir kaçış ustasıydı.
Zincirlerinden kurtulup yeni dünyaları fethetmek istiyordu.
Uçsuz bucaksız okyanus bile ona dar gelmişti.
Eğer yaşamın başlangıcının gerçek hikâyesi buysa...
...bu çok uzun zaman önceydi.
Gökyüzü henüz mavi değildi.
Ay bizden uzaklaşıp bugünkü konumuna gelmemişti.
Gezegenimiz o zamanlar bir okyanus dünyasıydı...
...ve suların rengi demirden kıpkırmızıydı.
Yaşam dünyayı, denizi ve gökyüzünü baştan yaratacaktı.
Ama yaşam her zaman kendi çıkarına hizmet etmez.
Bir hesap günü geliyor...
...ve yaşam kendi kendini az kalsın yok ediyordu.
Kozmik Takvim...
...zamanın genişliğini kavramamıza yarayan bir araçtır.
Kozmosun tarihini anlayabilmek için...
...evrenimizin doğumundan bugüne dek geçen zamanı...
...tek bir takvim yılına indirgedik.
Bu ölçekte, her ay yaklaşık 1 milyar yılı temsil ediyor.
Her gün, yaklaşık 40 milyon yılı temsil ediyor.
Kozmik yılın ilk günü, Büyük Patlamayla başladı.
Hemen hemen 14 milyar yıl önce.
Evrenin bizim bulunduğumuz bölgesinde pek bir şey olmadı.
Ama ondan yaklaşık 3 milyar yıl sonra...
...kozmik yılın 15 Mart'ında...
...Samanyolu galaksimiz oluşmaya başladı.
Ondan 6 milyar yıl sonra...
...yıldızımız olan Güneş doğdu.
Kozmik Takvimdeki tarih 31 Ağustos'tu.
Ondan kısa süre sonra da...
...Jüpiter ve bizimki dahil diğer gezegenler oluşacaktı.
Gezegenimiz yaklaşık 4 milyar önce böyleydi.
Kozmik Takvimde tarih 21 Eylül.
Yaşamın bu tarihte başladığını düşünüyoruz.
Atmosfer, hidrokarbon yapılı bir sisten ibaretti.
Ne soluyacak oksijen...
...ne de onu soluyacak biri vardı.
Yaşamın gezegeni şekillendirme gücünü...
...daha yeni yeni kavramaya başlıyoruz.
Yaşamın Dünya'yı nasıl değiştirdiğini düşünürken...
...ilk aklımıza gelen...
...ormanlarla kaplı yeşil alanlar ve genişleyen şehirler olur.
Ama yaşam, gezegeni dönüştürmeye...
...bunların ortaya çıkışından çok daha önce başlamıştı.
Denizin dibindeki o ufacık pırıltıdan 1 milyar yıl sonra...
...yaşam, günümüze dek mağlup olmamış bir şampiyon sayesinde...
...küresel bir fenomen haline geldi.
Karşınızda siyanobakteriler.
2,7 milyar yıldır iş başında olan siyanobakteriler...
...yaşamlarını her yerde sürdürebilir.
Tatlı su, tuzlu su, sıcak su kaynakları, tuz madenleri...
...hiç fark etmez.
Onlar için hepsi yuvadır.
Bunu izleyen 400 milyon yıllık süreçte siyanobakteriler...
...içeri karbondioksit alıp, dışarı oksjen vererek...
...gökyüzünü maviye çevirdi.
Ama siyanobakteriler gökyüzünü değiştirmekle kalmadı...
...kayaların içine nüfuz ederek...
...onları da değiştirdi.
Oksijen, demiri paslandırdı...
...ve mineraller üzerindeki hünerini gösterdi.
Dünyadaki 5000 mineral türünden 3500'ü...
...yaşamın ürettiği oksijen sonucunda ortaya çıkmıştır.
Ama hesap günü yaklaşıyordu.
Siyanobakteriler bu gezegendeki baskın yaşam biçimiydi.
Gittikleri her yeri kasıp kavuruyor...
...araziyi, suyu ve gözkyüzünü değiştiriyorlardı.
Bu 2,3 milyar yıl önceydi...
...veya Kozmik Takvimde Ekim ayının sonlarıydı.
Ama siyanobakteriler, gezegeni başka canlılarla paylaşıyordu:
Anaeroblar.
Siyanobakterilerden daha önce oluşan bu yaşam formları...
...Dünya'yı oksijenle kirletmeye başlamıştı.
Anaeroblar için oksijen zehirdi...
...ama siyanobakteriler, atmosfere habire oksijen yüklüyordu.
Anaeroblar ve Dünya'daki diğer canlıların neredeyse hepsi için...
...bir oksijen kıyameti söz konusuydu.
Anaeroblar arasında hayatta kalmayı tek başaranlar...
...deniz dibindeki tortuların derinliklerine sığınarak...
...oksijenden kaçabilenlerdi.
Siyanobakteriler, oksijen-pompalayan makinelere benziyordu.
Yüksek hızda çalışmaya devam ettiler...
...ve 400 miyon yıl sonra...
...gezegende daha da köklü bir değişime yol açtılar.
Denizin dibindeki, içlerinden hidrojen ve metan çıkan...
...o serpantinleşmiş kayaları hatırlıyor musunuz?
Metan güçlü bir sera gazıdır...
...ve o zamanlar gezegenin başlıca ısı kaynağıydı.
Ama canlıların ürettiği oksijen, işleri bir kez daha karıştırdı.
Metanı yiyip bitirdi, daha az etkili bir sera gazı olan...
...karbondioksiti üretti.
Yani ısıyı Dünya'nın atmosferinde tutmakta o kadar etkili değildi.
Dünya'nın sıcaklığı düşmeye başladı.
Yaşam, kaçış ustası...
...buzlu ölümün mezarlığa çevirdiği gezegeni terketti.
Ölü bakterilerin cesetleri arkasında gezegen boyunca...
...karbondioksit rezervuarı bıraktı.
Yanardağlar büyük miktarda karbondioksiti atmosfere pompaladılar.
Gezegeni ısıtıp buzları erittiler.
Gelecek milyarlarca yıl boyunca...
...yaşam ve kayalar özel dansına devam etti.
Gezegenin donma ve erimeler sürecinden geçerek.
Sonra, 540 milyon yıl önce, harika bir şey oldu.
Mikroplar ve basit çok hücreli yaratıklardan oluşan yaşam...
...aniden Kambriyen Patlaması'nda artışa geçti.
Yaşam; bacaklar, gözler, solungaçlar, dişler çıkardı.
Hızlıca olağanüstü çeşitlilikteki formlara evrilmeye başladı.
Yaşamın bu kadar geniş bir çeşitliliği yapmasını neyin sağladığını...
...henüz bilmiyoruz, fakat olası teorilerimiz var.
Yanardağdan gelen deniz suyundaki kalsiyum mineralleri olabilir.
Yaşam bir omurga büyüttü ve bunu bir kabuğun içine koydu.
Kendi zırhını yapmak için kayalarla işbirliği yapmanın bir yolunu buldu.
Şimdi yaşam daha fazla gelişebilir ve yeni yerlere doğru ilerleyebilir.
Ya da belki siyanobakteriler tarafından çevrelenen bir korumaydı.
Atmosferdeki oksijenlenme ozon tabakasını yarattı.
Bu da, yaşamın, okyanusun güvenli bölgesinden çıkıp...
...Güneş'in ölümcül ultraviyole ışınlarının saldırısına uğramadan...
...karaya yerleşmesini sağladı.
Milyarlarca yıl boyunca yaşam sadece balçıktı.
Şimdi yaşam, yüzmeye, koşmaya, zıplamaya ve uçmaya başladı.
Yaşam, kaçış ustası, her sınırdan kaçabilmekte o kadar iyiydi ki...
...Dünya'daki hiçbir hapishane onu tutamazdı.
Ve gün gelecek...
...yaşam Yeryüzü'nden bile kaçabilecek.
Yaşam zaptedilmeyecek.
Yaşam yolculuğunun izini en başına kadar takip etmek...
...yeni bir çeşit bilim gerektirdi.
Bilim dallarını tekrar bileştiren bir bilim.
Bu yeni yaklaşımı bulan adam aynı zamanda kaçış ustasının ta kendisi.
Tarihin en acımasız katillerinden kaçmış...
...tam da bu ormana gelmiş.
Her adımda işkencecileriyle dalga geçerek.
Burayı hatırladınız mı? Londra Kraliyet Enstitüsü.
Michael Faraday'ın hayatını geçirdiği yer.
Onun zamanında, 19. yüzyılın ilk yarısında...
...yaşam ve kayalar arasındaki yakın ilişki henüz keşfedilmemişti.
Bilim, hayatın kaynağını ele almadan önce değişmesi gerekiyordu.
Bu gelişme dünyaya şüphesiz tartışmalı hediyeler veren...
...bir bilim adamı tarafından haber verilmişti.
Christian Friedrich Schönbein, Alman-İsveç kimyacı...
...suyu iki bileşenine indirgemek için...
...elektrik kullandığı bir deney yürütüyordu.
Oksijen ve hidrojene.
Schönbein tanıdık bir şeyin kokusunu aldığını düşündü.
Fırtınadan sonraki havanın kokusu gibi bir şey.
Schönbein ozonu keşfetmişti.
Hatırlayın, bu uzak atalarımızın suyu terkedip...
...karaya çıkmalarını sağlayan...
...ve bizi bugüne kadar hâlâ ultraviyole ışınlarından koruyan atmosferdeki katman.
Schönbein deney yapmayı çok seviyordu.
O kadar seviyordu ki karısının mutfağı laboratuvar...
...olarak kullanmayacağına dair söz verdirttiği ünlüdür.
Schönbein, az önce yeni bir kitle imha silahı icat etti.
Baruttan daha güçlü bir kimyasal patlayıcı.
Biraz daha geliştirildiğinde pamuk silah...
...savaşı büyük oranda sanayileştirecekti.
Fakat aynı zamanda yeni bir bilim alanıyla ilgili...
...isabetli bir görüşü olan yine Schönbein'di.
1838'de şöyle yazdı:
''Gezegenlerimizin varoluşu ve organik olmayan maddesinin...
...gizeminin ortaya çıkarılabilmesinden önce karşılaştırmalı bir bilim olan...
...jeokimyanın başlatılması lazım.''
50 yıl sonra Schönbein'in hayalini gerçekleştiren adam doğdu.
O da Alman-İsveçliydi.
Victor Goldschmidt o kadar parlak bir zekaya sahipti ki...
...burada, Oslo Üniversite'sinde, ona bir kadro teklif edildi.
Herhangi bir sınava girmeden ya da diploma almadan.
Bu 1909'daydı, sadece 21 yaşındaydı.
Üç yıl sonra, Norveç'in en büyük bilim ödülüne layık görüldü.
Victor Goldschmidt Dünya'yı tek bir sistem olarak gördü.
Resmin tamamını elde edebilmek için...
...sadece fizik, kimya veya jeoloji bilmenizin yeterli olmayacağını...
...hepsini bilmek zorunda olduğunuzu biliyordu.
Bu temel elementler çalışmasının başlangıç dönemindeydi.
Goldschmidt bu yeni bilgiyi periyodik tablonun...
...bugün hâlâ kullanımda olan...
...yeni bir versiyonunu yaratmada kullandı.
Bu tablo, kristallerin ve karmaşık minerallerin...
...daha temel bileşenlerden nasıl oluştuğunu gösteriyordu.
Goldschmidt, maddenin nasıl olup da dağlara...
...uçurumlara ve kanyonlara evrildiğini keşfediyordu.
1928'de hayati bir karar alarak...
...Almanya'daki Göttingen Üniversitesinden gelen teklifi...
...kabul etti. Kendisi için burada bir enstitü kurulmuştu.
Meslektaşları o yılların en mutlu yılları olduğunu düşünüyordu, ta ki...
1933...
YAHUDİLER, DEFOLUN
Adolf Hitler iktidara geldi.
Goldschmit Yahudiydi, ama pek itaatkâr değildi.
Hitler her şeyi değiştirmişti.
Artık kendini açık açık Yahudi topluluğunun bir parçası...
...ilan ediyordu.
Hitler, herkesin birkaç nesil öncesine kadarki...
...Yahudi atalarının listesini çıkarmasını zorunlu kıldı.
Bazıları, kendilerini toplama kampına gönderebilecek...
...bir büyükannesini gizlemeye çalışıyordu.
Ama Goldschmidt tüm belgelerde atalarının Yahudi olduğunu...
...gururla beyan ediyordu.
Hitler ve Gestapo'nun kurucusu Hermann Göring...
...bunu komik bulmadı.
Kişisel olarak Goldschmidt'e üniversitedeki işinin derhal...
...sona erdirildiğini bildirdikleri bir mektup gönderdiler.
Yalnızca üzerindeki giysilerle Norveç'e kaçtı.
Goldschmidt, olivin üzerine yaptığı çalışmaya yoğunlaştı.
Güneş sistemimizin oluşumundan kalan...
...o yeşil mineralden mücevher.
Bu mineralin en yüksek sıcaklıklara bile...
...dayanma gücünden büyülenmişti.
Olivinin, yaşamın oluşumu için sahnenin hazırlanmasında...
...rolü olabileceğini söyleyen ilk kişiydi.
Aynı zamanda kozmostaki olivin varlığıyla ilgili...
...soruları da vardı.
Bu, kozmokimya denen bir alanın başlangıcıydı.
1940'ta, Almanlar Norveç'i işgal edince...
...Goldschmidt cebinde bir siyanür kapsülü taşımaya başladı.
Böylece Gestapo onu almaya gelecek olursa...
...kendini hemen öldürebilecekti.
Bilimci bir arkadaşı da o kapsülden istediğinde...
...Goldschmidt şöyle yanıtladı:
"Bu zehir yalnızca kimya profesörleri için.
Bir fizikçi olarak sen urganla idare edeceksin."
Herr Goldschmidt.
Ama Almanlar gelince...
...Goldschmidt siyanürü cebinde tuttu.
Goldschmidt.
Berg'deki toplama kampına gönderildi. Buradan da...
...Auschwitz'e gönderilecekti.
Arkadaşlarına buranın "çok tutulmadığını" söylüyodu.
Goldschmidt, Nazilerin gözden çıkaramayacağı kadar...
...önemli bir bilimciydi.
Bilimini Reich'ın hizmetine sunması halinde...
...kendisine hayatta kalma şansı verildi.
Ama Goldschmidt, kendisini esir tutanlarla dalga geçecek cüretteydi.
Almanları bilimsel olarak boş çabalar içine soktu.
Onları var olmayan mineralleri aramaya gönderdi...
...ve bunların savaş için kritik önemde...
...kaynaklar olduğu konusunda onları kandırdı.
Çevirdiği dolap her an fark edilebilirdi...
...ve bu da olabilecek en gaddar biçimde kesin olarak...
...ölüm demekti.
1942'nin sonlarında Norveçli direnişçiler...
...Goldschmidt'in büyük tehlikede olduğunu biliyordu.
İsveç sınırından kaçması için gerekli düzenlemeleri yaptılar.
Goldschmidt, savaşın geri kalanını İsveç'te...
...ve İngiltere'de geçirip bildiklerini İttifak Devletleri'ne sundu.
Sağlığı hep zayıftı...
...ve savaşın zorluklarını hiçbir zaman atlatamadı.
Victor Goldschmidt savaşın bitişinden bir buçuk yıl sonra öldü.
Ama bu süre içinde yazdığı bir araştırma makalesinde...
...Dünya'daki yaşamın ortaya çıkışına sebep olmuş...
...olabileceğini düşündüğü karmaşık organik molekülleri açıkladı.
O makaledeki fikirler yaşamın nasıl ortaya çıktığını...
...anlama çabamızda hâlâ merkezi öneme sahip.
Goldschmidt, kendisinden sonra gelen nesiller boyu jeokimyacıların...
...kendisini, alanlarının kurucusu addedeceğini hiç düşünmezdi.
Son dilekleri arasında basit bir rica vardı.
Bedeninin yakılmasını...
...küllerinin de yaşamın ham madesi olduğuna inandığı...
...şeyden yapılmış bir kavanoza konmasını istiyordu...
...sevgili olivininden.
Evren, galaksileri yaratır.
Galaksiler, yıldızları yaratır.
Yıldızlar, dünyaları yaratır.
Kozmosta başka Kayıp Yaşam Şehirleri var mıdır?
Benimle gelin.
Kozmik yurttaşlık için ödenmesi gereken bedeller vardır.
Uzayda gezen bir tür olarak ziyaret ettiğiniz dünyaları...
...kirletmemek ve kendi dünyanıza tehdit oluşturabilecek...
...uzaylı kaçak yolcular getirmemek gibi kaygılarınız olmak zorunda.
Gezegenlerin korunması için protokoller bulunur.
NASA kozmostaki gezegenler için beş kategori belirlemiştir.
Sözgelimi, Dünya'nın Ay'ı Kategori 1'e girer.
Yaşam açısından o kadar bakirdir ki...
...ne biz ona, ne de o bize tehdit oluşturur.
Görevlerin en riskli olanı ise, bunun gibi...
...Mars'ın da içinde olduğu Kısıtlı Kategori 5 gezegenleridir.
Geçmişte, hatta şu anda bile yüzeyaltındaki kimi girintilerde...
...saklı olan doğal yaşamın ortaya çıkması olanaksız değildir.
Kendi iyiliğimiz ve orada olması muhtemel olan...
...yaşamın iyiliği adına çok dikkatli olmak zorundayız.
Kısıtlı Kat-5 adlandırması yaşamın kaçmaktaki maharetini tanımlar.
Yaşamın başlamış olabileceği bu dünyalardan...
...numune getirme görevlerine uygulanır.
Bu dünyaların denizlerinin altında...
...Yaşamın Kayıp Şehirleri bulunuyor ya da...
...bir zamanlar bulunmuş olabilir.
Bir anlamda robot elçilerimizin...
...keşif araçlarımızın, gezegen kaşiflerimizin kendileri de...
...yeni bir bölge aramak ve ele geçirmek isteyen...
...yaşamın başlıca koşulunun bir emaresidir...
...ve bu da elçilerimizden bazılarının...
...görevleri biter bitmez yok edilmeleri gerektiği anlamına gelir.
Aynı talihsiz Juno gibi.
Jüpiter'e yaptığı birkaç yıllık keşif uçuşunun ardından...
...NASA onu ölüme gönderiyor.
Jüpiter için endişelendikleri için değil tabii.
Uzay araçlarımızdan birinin dev gaz gezegenine gelecekte yapılacak...
...araştırmaları tehlikeye atma olasılığı neredeyse hiç yok.
En azılı mikrop bile aşağı akıma kapılıp...
...yüksek sıcaklıklarda kavrulacaktır.
Jüpiter bu nedenle sadece Kategori 2 gezegenidir.
Fakat Jüpiter'in uydularından biri Kısıtlı Kat-5'tir...
...ve NASA Juno'nun kazara ona çarpmasını göze alamaz.
Europa, Güneş Sistemi'ndeki üç Kısıtlı Kat-5 dünyasından...
...ve Jüpiter'in sayıları artmaya devam eden...
...80 tane uydusundan biridir.
Dünya'nın manyetik alanını keşfeden Michael Faraday...
...Jüpiter'in de etrafında manyetik alan keşfetti.
Manyetik alanı Jüpiter'e görülebilir ışıkla değil...
...radyo dalgalarıyla baktığımızda görebiliriz.
Jüpiter'in manyetik alanı çok daha güçlü...
...ve 18 bin kat daha büyüktür.
Güneş rüzgarı olan yüklü parçacıklar için dev bir kapandır.
Jüpiter'in kuzey ve güney ışıkları olan auroraları...
...meydana getiren şeylerden biridir...
...ve aynısı Dünya'da da olur.
Küçük Europa ve kardeş uyduları için...
...gezegenlerin kralına çok yakın yaşamanın...
...nasıl bir şey olduğunu hayal edin.
Devasa Jüpiter Europa'yı kütleçekimiyle...
...öyle sıkı sıkı kucaklamıştır ki Europa...
...4 milyar yıldır yüzünü Jüpiter'den bir an olsun ayıramamıştır.
Jüpiter'in tutuşu Europa'nın kabuğunu...
...parçalara ayıracak kadar kuvvetlidir.
Şu geniş yarıkları gördünüz mü?
Dikkatli bakıp dinleyin.
Bu, kütleçekimsel olarak azap çeken bir dünyanın sesidir.
Buna gelgitsel esneme denir ve...
...sadece Jüpiter değil, Europa'nın kardeş uyduları da onu çekip durur.
Güneş'in sıcaklığından 800 milyar kilometre uzakta olmamıza rağmen...
...ki bu Dünya'nın Güneş'e uzaklığının beş katıdır...
...bu gelgitsel esneme Europa'nın içini sımsıcak tutar.
Karman çorman yüzeyinin altında...
...Dünya'nın en derin denizlerinden...
...on kat daha derin bir okyanus vardır.
Yolumuzun üstünde bir başka Kısıtlı Kat-5 dünyası var.
Hayır, Satürn değil.
Satürn Kat-2'lerden biridir.
Bu bulut kuşaklarından geçen herhangi bir yaşamın hiç şansı yoktur.
Çoğunlukla amonyaktan oluşurlar.
Onların altında su şeritleri bulunur.
Geleceklerimizdeki yolculuklarımızda oraya ne pahasına olsun gideceğiz.
Titan da değil.
Titan da Kategori 2'ye girenlerden biri.
Satürn'de olduğu gibi orada olması muhtemel yaşamla...
...temas etme olasılığımız çok düşük.
Elbette ki Titan'daki yaşamın hayal edebileceğimizden...
...çok daha tuhaf olma ihtimali de var.
Durum böyle olsa bile, Dünya'daki bir yaşam formunun...
...az da olsa zarar verme olasılığı var.
İşte, Kısıtlı Kat-5 dünyamız orada.
Güneş Sistemimizde yaşam barındırabilecek bir yer var.
Onu ilk kez gören iki kişiye tanıklık ediyorsunuz.
William Herschel kozmik okyanusun...
...kendinden önce gelenlerden çok daha derinlerine bakabilmiştir.
Oğlu John da tanınmış bir astronom olmuştur.
Bu gece John'un 1802 yazındaki çocukluğu.
Onlarla önceki bir yolculukta ilk kez karşılaştığımız zamanda.
Sana bir şey göstermek istiyorum John.
Benimle gel.
Bu dünyadaki en büyük teleskop...
...ve 50 yıl boyunca öyle olacak.
Vay, kimler burdaymış.
Küçük bir çocuğun ayakta olması için geç bir saat değil mi?
Babam bir şey göstereceğine söz verdi Caroline Hala.
William'ın kız kardeşi Caroline Herschel...
...kendi çabasıyla dünyaca ünlü olan bir astronomdu.
Dünya'da bir bilimci olarak maaş alan ilk kadındı.
Boyu yalnızca 1,30 metreydi.
Caroline on yaşındayken tifüs hastalığıyla boğuşmuştu.
Sol gözünde görme kaybı yaşadı ve bedensel büyümesi durdu.
Bunlara rağmen zamanının sınırlamalarına karşı koydu, bir noktaya kadar...
Caroline "Nebulalar ve Yıldız Bulutsuları Kataloğu" isimli eserini yeni yayınlamıştı.
Fakat eser erkek kardeşi William'ın adına basılmıştı.
En nihayetinde yıl 1802'ydi.
Yeğeni John büyüyüp halasının eserinin üzerine koyarak...
..."Yeni Genel Katalog"u yaratacaktı.
Birçok gök cismi bugün hâlâ YGK numaralarıyla kodlanmaktadır.
Birkaç derece daha doğuya ve bir derece kuzeye.
Evet efendim.
Dur, dur! İşte orada.
Baba! Bunu daha önce görmemiştim.
Yeni bir yıldız mı?
Hayır oğlum, o yeni bir uydu.
Adına Satürn İki diyeceğim.
Ama baba, bundan daha iyi bir isim düşünmeliyiz.
O da senin işin oğlum.
John da babasının isteğini harfiyen yerine getirdi.
Uyduya Yunan Mitolojisi'nde toprak ve göklerin oğlu...
...dev Enceladus'un adını verdi.
Enceladus, Tanrıça Athena ile evrenin kontrolü için amansızca çarpışmıştı.
Dünya'nın her köşesinde hayat olduğunu...
...ilk bakışta görebilmek için astrobiyolog olmanız gerekmiyor.
Her santimetrekaresinde değişiyor.
Uzaylı bakış açısından, Dünya'nın mutlaka Kısıtlı Kat-5 durumu olurdu.
Fakat Enceladus sırlarını derinliklerinde saklıyor.
Enceladus'ta gördüğümüz bu gayzerler...
...saatte 1.300 km hızla buz ve su buharı püskürtüyor.
Bunlar da bu uydunun Satürn'ün en dıştaki "E" halkasına katkısı oluyor.
Ancak içlerinde daha fazlası var.
Azot, amonyak, metan.
Metan olan yerde olivin de olabilir.
Enceladus en az 100 milyon yıldır bu şekilde.
Önümüzdeki 9 milyar yıl boyunca da su püskürtmeye devam edebilir.
Bu kadar su nereden geliyor?
Mavi kar taneleri saatte 1600 km'den daha hızlı çakılıyor.
Güney yarımküreye geldik çünkü...
...buz tabakasının en ince olduğu yer burası.
Yalnızca birkaç km kalınlıkta.
İşte bu yüzden yeraltı okyanusuna erişmek için en makul yer burası.
Tamam. Şimdi uyarı zamanı:
Burada gördüğünüz her şey kanıt tabanlıdır.
Tüm gezegeni saran okyanus, çılgın gayzer dizileri...
...yüzeydeki o garip karlar...
...hepsi gerçek.
Cassini Görevi'nde edindiğimiz çeşitli gözlemlere göre...
...Enceladus'ta bizi bunlar bekliyor.
Fakat şimdi bilinçli tahmin diyarına giriyoruz.
Enceladus'un kalbine dogrudan dalmak için bir uzay araci gönderdigimizde...
...önde gelen uzay bilimcilerinin bulacaklarını düşündükleri şeyler bunlar.
Bu irtifadaki su uzay basıncına maruz kaldığında kara dönüşüyor.
Bu pislikler ise yaşamın yapıtaşları...
...organik moleküller.
Daha aşağılarda bizleri neler beklediğini merak ediyorum.
Ve bu oldukça uzun bir yol...
...çünkü Dünya'nın okyanuslarından on kat daha derin bir okyanustayız.
Gelecek vaat edici.
İşte karbon ve hidrojen. Suyun pH değeri de...
...aynı Dünya'nın eski okyanuslarınınki gibi.
Neden bu Yaşam Şehri, Dünya okyanusunun dibindekinden daha büyük olsun?
Belki de Enceladus'un kütleçekiminin...
...Dünya'nınkinden çok daha zayıf olmasındandır.
Daha az kütleçekim ile bacalar daha hafif olur...
...ve daha çok uzayabilirler.
Akıntı kuvvetli...
...ve bazı bacaları yıkmış olabilir.
Victor Goldscmidt'in olivini.
Bu kayalar yaşam için bir yer yarattılar.
Peki yaşam tutunabilmek için yeterli zaman bulabildi mi?
Onu bilmem ama, asla bir kaçış ustasını küçümsemeyin.
Bunlar bana biraz komik geliyor.
Hikayenin kendimiz olduğunu düşünüyoruz.
Kozmosun en önemli öğesi olduğumuzu sanıyoruz.
Fakat bildiğimiz kadarıyla bizler sadece...
...evrenin dört bir yanında olduğunu bildiğimiz...
...jeokimyasal güçlerin birer yan ürünüyüz.
Galaksiler yıldızları üretir, yıldızlar dünyaları üretir...
...ve bildiğimiz kadarıyla gezegenler ve uydular yaşamı üretir.
Bu yaşamı daha az harikulade mi yapar?
Yoksa daha fazla mı?
Cosmos Çeviri Ekibi Mart 2020
Sacrer (@Sacrer_) felis agnosticus (@felisagnostik)
Soul of the Moon (@soulofthem00n) Niliven6 (@niliven6)
Garajımdaki Ejder (@garajdakiejder) ©ZEUS®™ (@zeustanbul)