İnsan olmak, açlık kaynaklı ıstırabı yaşamış olmaktı.
Eskiden, bilimi kullanarak hiç kimsenin açlıktan ölmeyeceği bir dünya...
...yaratabileceğimizi hayal etmiş bir adam vardı.
Artık kıtlık diye bir şey kalmayacaktı.
Bu sözü tutmak için bize bir hazine bıraktı...
...ama bir hesaplaşma anında korkunç bir seçenekle karşılaştı.
Bilim hakkında yalan söyleyip yaşamak mı...
...yoksa doğruyu söyleyip mutlak bir ölümle yüzleşmek mi?
Cosmos: Possible Worlds, 4. Bölüm "Vavilov"
Çeviri: Sacrer & felis agnosticus & Soul of the Moon & Garajımdaki Ejder & ©ZEUS®™
İyi seyirler dileriz...
İnsan olduğumuz ilk birkaç yüz bin yıl boyunca...
...yıldızların altında yaşayan göçebelerdik.
Bitkileri toplar ve hayvanları avlardık.
Ta ki 10-12 bin yıl öncesine kadar.
Atalarımız yeni bir yaşam biçimi icat etmişti.
Topladıkları bitkilerin içinde başka bir bitki yapmak için...
...bir araç olduğunun farkına varan ilk dahileri bir düşünün.
Yani tohum.
Bu keşif, türümüzün yapmış olduğu en önemli seçime yol açtı.
Ya küçük topluluklar halinde göçebeliğe devam edeceklerdi...
...ya da yerleşik hayata geçerek yiyecek yetiştireceklerdi.
Bu, çok daha sonra gelecek ödüller uğruna fedakarlıklar gerektirmişti.
İlk kez geleceği düşünüyorduk.
Elbette bu kararlar aniden verilmedi.
Nesillere yayıldı.
İnsan ömrü baz alınınca uzun zaman geçmiş gibi görünebilir...
...ama kozmik zamanın geniş kapsama alanında...
...yarım dakika önce gerçekleşti.
Bu Kozmik Takvim, Büyük Patlamadan bu yana geçen son 13.8 milyar yılı...
...tek bir Dünya yılı takvimine sıkıştırıyor.
31 Aralık'ın geceyarısını şimdi yaşıyoruz.
Her ay bir milyar yıldan biraz daha fazlasına tekabül ediyor.
Her gün, 40 milyon yıla yakın.
İnsanlığın en gurur verici başarıları...
...kozmik zamanın son birkaç dakikasında yaşanmıştır.
Evrende bu kadar yeniyiz işte.
Atalarımızın Kozmik Takvim'de 30 saniyeden kısa bir süre önce...
...hayvan ve bitkileri evcilleştirmeye başladı.
İlk kez, göçebeler yerleşik hayata geçiyordu.
Bir mevsimden daha uzun ayakta kalabilecek yapılar yapıyorlardı.
Geleceğe dokunma cüretinde bulundular.
Yaptıkları Jericho Kulesi hâlâ ayakta.
Şehri işgalcilerden korumak için bir gözetleme kulesi miydi?
Yoksa yıldızlara yaklaşmak için bir yöntem mi?
İnşa etmesi 11 bin iş günü sürdü.
Ancak tarımın sağladığı ihtiyaç fazlası yiyecekle mümkün olabilecek bir iş.
Bu dünyanın en eski merdiveni.
İlk Mısır piramiti yapılmadan önce bile 5 bin yaşıydı.
Merdivenleri çıkarken 300 neslin attığı adımları takip ediyorsunuz.
Göçebeliği yeni yeni bırakmaya başlamış bir toplumun...
...böylesine kalıcı bir şey oluşturması büyüleyici değil mi?
Bitki, böcek, kuş ve diğer hayvanlardan oluşan...
...zengin ve çeşitli avcı toplayıcı diyeti değiştirilmişti.
Şehir sakinleri çoğunlukla birkaç karbonhidrat ekinle geçiniyordu.
Yağmur yağmadığı veya tahıla mantar bulaştığı zaman...
...büyük ölçüde açlıklar yaşanıyordu.
Kıtlık.
Kuraklık ve 18. yüzyılda Hindistan'daki İngiliz sömürgecilerinin...
...kötü idaresi sebebiyle çıkan kıtlıklar 10 milyon insanın ölümüyle sonuçlandı.
Çin'de, 19. yüzyıldaki kıtlıklarda...
...100 milyondan fazla insan yok olup gitti.
İrlanda'daki Büyük Kıtlık...
...ki bu da İngiliz imparatorluk politikasının bir sonucudur...
...bir milyon insanın açlıktan ölmesine sebep oldu...
...ve iki milyon insanı da geçim derdiyle ülkeden kaçmaya zorladı.
1877'de Brezilya'daki kuraklık ve salgın da örnek verilebilir.
Tek bir ilin yarısından fazlası açlıktan ölmüştü.
Afrika'daki Etiyopya, Ruanda ve Sahel'i kırıp geçiren...
...kıtlıklardaki ölülerin sayısı belli değil.
Birkaç bin yıl boyunca...
...kayıt tutulmaya başlanıldığından beri, Dünya'da bir yerde...
...çok sayıda insan açlıktan öldü.
Tarım da kütle çekimi kadar güvenilir, kesin teoriye sahip bir bilim olabilir mi?
Sürekli ıslah yapabilenler kuraklık ve hastalığa karşı gelebilir mi?
Çiftçiler ve çobanlar daha başarılı bir melez üretmek amacıyla...
...melezleme için tercihen en dayanıklı numuneyi seçmenin avantajlarını biliyordu.
Buna "yapay seçilim" deniyordu.
Ama bu özelliklerin gelecek nesillere nasıl aktarıldığının mekanizması...
...tam bir gizemdi.
Burası Down Evi.
Charles Darwin'in evi. Burada eşi Emma ve 10 çocuklarıyla birlikte yaşadı.
Victoria döneminin otoriter aile reislerinden değildi.
Bunun yerine, çocuklarının alaylarından hoşnut, duyarlı ve sevecen bir babaydı.
Burası bizzat ekimini yaptığı bahçesi.
Burası düşünce tarihindeki en etkili devrimci için...
...tuhaf bir şekilde pastoral bir ortam.
Şu an bile, onun fikrinden korkan insanlar mevcut.
Charles Darwin biz dahil bütün türlerin...
...doğal seçilim isimli bir süreçle zamanla evrimleştiğini keşfetmişti.
Çevre, değişen gerçekliğine en iyi uyum sağlayanları...
...hayatta kalmak ve yeni nesil yavrularla ödüllendirir.
Darwin, hayatın dış gerçekliğinin üzerindeki sır perdesini aralamıştı...
...ama hiç kimsenin evrimin iç mekanizmasına dair bir fikri yoktu.
Tam olarak aynı anda, şu anki Çekya'da bulunan bir köy manastırındaki...
...bir başrahip fen profesörü olmaya çalışmaktaydı.
Gregor Mendel yeterlilik sınavından iki kez kaldı.
Ona açık olan tek kariyer yolu vekil öğretmen olmaktı.
Boş zamanlarında bezelyeler üzerinde çalışmaya başladı.
On binlerce bezelye yetiştirdi.
Boy, şekil, tohum rengi, tohum ve çiçeklerini dikkatlice inceledi.
Mendel, ıslahın tahmin edilebilir bir teorisini arıyordu.
Böylece uzun ve kısa, yeşil ve sarı bezelyeyi çaprazladığınızda...
...ne elde edeceğinizi tam olarak bilebilecektiniz.
Mendel her seferinde sarı bezelye elde edeceğinizi keşfetmişti.
Mendel icat edene kadar sarının yeşil üzerindeki baskınlığı üzerine...
...bir kelimemiz yoktu. Bu özelliğe "baskın" dedi.
Bundan sonra gelecek bezelye nesline neler olacağını...
...tahmin edebildiğini keşfettiği için keyiflenmişti.
Dört bezelyeden biri yeşil olacaktı.
Mendel sonraki mahsulde ortaya çıkan gizli karaktere "çekinik" adını verdi.
Bezelyenin içinde saklı "faktör" dediği şeylerse...
...kendine has özelliklere neden oluyordu.
Mendel'in yerçekimi gibi basit bir denklemle tanımlayabildiği bir kanunla işliyorlardı.
Charles Darwin ile Gregor Mendel'in haberi olmasa da...
...iki bilim insanı da aynı anda hayatın gizemli mekanizmasını...
...deşifre etmekteydi.
Darwin, bütün canlılarla bir olduğumuzu kanıtladı.
Daha üstün, mistik bir doğumla dünyaya geldiğimizi sansak da...
...aslında diğer hayvanlar ve bitkiler ile akrabaydık.
Biz de her canlı gibi, doğal dünyanın bir parçasıydık.
Mendel, yaşama ilişkin mesajların...
...nasıl aktarılacağını belirleyen yasalar bulunduğunu keşfetti.
Bu vekil öğretmen, yepyeni bir bilim alanı icat etmişti.
Ama 35 yıl boyunca bunu hiç kimse fark etmedi.
Bilim tarihinin devlerinden biri olarak tanınacağını bilmeden öldü.
Mendel'in çalışması 20. yüzyılın başlarında yeniden canlandırıldı.
En büyük destekçisi de...
...İngiliz zoolog William Bateson'dı.
Bu etkenleri inceleyen yeni bilim alanının...
...isim babası Bateson oldu:
Genetik.
Bateson ve meslektaşları...
...yeni bitki ve hayvan ırklarının geliştirilmesi üzerinde çalıştı.
O, bilimin ve özgürlüğün bölünmez bir bütün olduğuna inanıyordu...
...ve laboratuvarını da bu bilinçle çalıştırdı.
Nikolay İvanoviç Vavilov...
...Rusya'dan ziyarete gelen bir botanikçi...
...Bateson'ın ilkesini içtenlikle benimsedi.
Genetik denilen bu yeni alandan yararlanarak...
...dünyanın beslenme sorununa çözüm bulmak istiyordu.
O sırada balayındaydı, ama bilim onun tutkusuydu.
Vavilov, çocukluğunda bile tez canlıydı.
"Zaman çok az ve yapacak çok iş var."
Bu, onun yaşam felsefesiydi.
Olacakları nasıl tahmin edebilirdi?
Gezegenimizin birleşik, tek bir organizma olduğu fikri...
...birçok insan için boş ve duygusal bir ifadeden ibarettir.
Ama bu yalnızca bilimsel bir gerçektir.
Burada, Peru'nun güneyinde bir şeyler olmak üzere.
Tarih 19 Şubat 1600, saat 17:00.
Masum kalabalıklar ve uzaklardaki büyük şehirler...
...dünyanın başka bir yerinde meydana gelen bu olayın...
...kendilerine nasıl azap ve ölüm getireceğini asla öğrenemeyecek.
Sülfürik asit ve volkanik külden oluşan bu sevimsiz karışım...
...Güneş ışınlarının Dünya'ya ulaşmasını engelleyecek.
Güneş ışığının bir kısmı burada, stratosferde soğurulacak.
Huaynaputina yanardağının patlaması...
...Güney Amerika'da bugüne dek kaydedilmiş...
...en büyük volkanik püskürmedir.
Kış geliyor.
Volkanik kış.
Bu, Rusya'da yaşayan insanlara...
...son altı yüzyılın en kötü kışını getirdi.
İki yıl boyunca sıcaklık...
...geceleri yaz aylarında bile sıfırın altına düştü.
İki milyon insan, Rusya nüfusunun üçte ikisi...
...ortaya çıkan kıtlık yüzünden can verdi.
8.000 mil uzaktaki Peru'da patlayan bir yanardağ...
...Çar Boris Godunov'un çöküşünü getirdi.
Bu, Rusya'nın tarihindeki son kıtlık değildi.
Kuraklık ve kıtlıklar sık sık meydana geliyordu.
Ama ondan yaklaşık üç yüzyıl sonra...
...1891'de yaşanan felaketin boyutu yine tüyler ürperticiydi.
O sene kış erken geldi ve ekinler soldu.
Çar III. Aleksandr, önlem almakta gecikti.
Zengin Rus tüccarları...
...milyonlarca insan açlık çekerken...
...kâr elde ederek tahıl ihracatına devam etti.
Çarın, açlık sınırındaki vatandaşlarına sunduğu tek şey...
...kıtlık yiyeceği oldu.
Yosun, ot, ağaç kabuğu ve anızdan oluşan sefil bir karışım.
Yarım milyon Rus vatandaşı telef olurken...
...aristokrasi ve zengin kesim...
...Fransa'nın güneyinden gelen taze çileklerle...
...İngiltere'den gelen kaymakla ziyafet çekti.
Rus Devriminin patlak vermesine daha 30 yıl vardı...
...ama birçok tarihçiye göre...
...bu kıtlık, uzun fitili ateşlemiştir.
Bu, hikayemizin kahramanı olan Nikolay Vavilov üzerinde...
...kalıcı bir etki bırakacaktı.
Vavilov ailesini görüyorsunuz.
Ebeveynleri yoksul bir ailede doğmuş...
...ama çalışarak orta sınıfa yükselmişti.
Çocukların dördü de büyüyünce bilim insanı olacaktı.
Sergey, fizikçi oldu.
Nikolay, büyüyünce botanikçi oldu.
Bana yaklaşma.
Bana dokunursan, atlarım.
Vavilov, çocukluğunda bile geri adım atan biri değildi.
1911'de Rusya, tarım yöntemleri çağın gerisinde olduğu halde...
...dünyanın en büyük tahıl ihracatçısıydı.
Petrovski Enstitüsü, Rusya'daki bilim insanlarının...
...yeni genetik bilimini kullanarak...
...yiyecek üretimini modernize edebilecekleri tek yerdi.
Ama bu hâla tartışmalı bir konuydu.
Bugünün tartışma konusu:
Bitki seçilimi bir bilim midir, değil midir?
Bilim değildir. En iyisini çiftçi bilir.
Binlerce yıldır daha büyük tohumları ekiyor...
...ve en şişman hayvanlarını melezliyor.
Bilim insanları olarak onlara ne verebiliriz ki?
Köylünün kafasını karıştıracak süslü denklemler dışında.
Bunu istemiyorlar ki. Ekmek istiyorlar.
Çiftçi bilgedir ve bizim saygımızı hak eder.
Ama ne yazık ki, bilimin öngörü yetilerinden yoksundur.
Hangi niteliklerin baskın veya çekinik olacağını önceden bilemez.
Çiftçi rulet oynar...
...ve ancak ortalama bir kumarbaz kadar başarılıdır.
Gregor Mendel, çiftçinin olasılıkları bilmesini sağladı.
Topun hangi sayıya düşeceğini.
Mendel, görüşlerini matematiksel olarak ifade ettiği anda...
...tarım bir bilim haline geldi.
Kendimizi ve dünyayı yeterli düzeyde beslememizin...
...tek yolu da bu.
1914'te, I. Dünya Savaşı sırasında...
...Vavilov sorgulamaya başladı.
Evcil bitkiler nereden gelmişti?
Onların ataları kimdi?
Yazdığı bir aşk mektubunda şöyle diyordu:
Bilime içtenlikle inanıyorum.
O benim hayatım ve hayatımın amacı.
Bir zerre bilim uğruna canımı vermeye bir an bile tereddüt etmem.
Birinci Dünya Savaşı, Rus toplumundaki derin çatlakları...
...su yüzüne çıkardı...
...ve devrim ile iç savaşın patlak vermesini hızlandırdı.
Vavilov, köylü ve işçi ailelerin çocuklarından...
...bilimci yetiştirmek için kurduğu...
...400 bilim enstitüsünden ilkini açtı.
Hepsi de Vavilov'un kıtlığa son verme hayaline hizmet ediyordu.
Vavilov, 1920'de yeni bir doğa yasası önerme cesaretini gösterdi.
Yoldaşlar! Aynı genler farklı bitki türlerinde...
...aynı işlevleri yerine getirmektedir.
Bunun nedeni, ortak bir ataya sahip olmalarıdır.
Evrimi anlamak ve yetiştirme çalışmamızı bilimsel olarak yönlendirebilmek için...
...ortak ataların hâlâ yaşıyor olabileceği en eski tarım ülkelerine gitmeliyiz.
Nikolay Vavilov gibi insanlar olduğu sürece...
...Rusya yok olmaz!
Vavilov artık dünya çapında ünlüydü.
Ben özel değilim.
Kardeşim Sergey, fizikçi, esas dahi olan o.
Vavilov, her tohumun kendi türüne özel bir mesaj taşıdığını biliyordu.
İçerikleri farklıydı...
...ama hepsi gizemli bir dilde yazılmıştı.
On yıllar boyunca şifresi çözülemeyecek bir dilde.
Vavilov yaşamın en eski yazıtlarının, geleceğe güvenli bir şekilde...
...aktarılacağından emin olarak, her bölümünü korumak istedi.
Biyo-çeşitliliğin kritik önemini kavrayabilen ilk insanlardan biriydi.
Vavilov tamamen yeni bir fikir ile çıkageldi.
Savaş ve doğal felaketlere karşı dayanıklı olacağını umduğu bir küresel tohum bankası.
Bu insani amaç için bilimsel destek de vardı.
Yediğimiz bitkilerin en eski yaşayan türlerini bulabilirseniz...
...yaşam dilinin cümlelerini ve onun şifresini çözebilirsiniz.
Zaman içinde nasıl değiştiğini bilebilirdiniz.
Bu şifrenin çözülmesi, yeni mesajlar yazılmasını sağlardı.
Hastalıklara, böceklere, ve mantarlara...
...bağışıklığı olan ve kuraklığa dayanıklı yiyecek yetiştirmek için.
Vavilov beş kıtada bitki avcısı haline gelmişti.
Ondan önce hiçbir bilimcinin gitmeye cesaret edemediği yerlere gidiyordu.
Vavilov, haritalar ve yollar olmadan Afganistan'ın dağlık...
...bölgelerine keşfe çıkan modern zamanlardaki ilk Avrupalıydı.
Kabile savaşları ve başka tehlikeler kafasını kurcalıyordu.
Vavilov'un, "tarımın nehir deltalarında icat edildiği" şeklindeki...
...yaygın hipotez hakkında şüpheleri vardı.
Uzak dağ kalelerinin tarım yapmak için çok daha...
...güvenli olduğunu düşünüyordu.
Böylece gelip geçenlerin yağmalaması gibi gelişigüzel olayların ihtimali düşük olurdu.
Vavilov hayatını riske atıp beş kıtada tohum ararken...
...gözüpekliği de bilimsel zekasının şöhretine eşdeğer hale gelmişti.
1927'de, eski adı Habeşistan olan Etiopya'da...
...Vavilov bütün kahvelerin anasını keşfetti.
Bu güzel bir şeydi de.
Çünkü tüm gece kampı korumak için uyanık kalması gerekiyordu.
Vavilov iç kısımlara gitmek için izin beklerken...
...vekilharç ve geleceğin Etiyopya İmparatoru...
...Rastafari'den bir davet alınca şaşırdı.
Ya da ilerde dünyanın onu tanıyacağı isimle: Haile Selassie.
Vavilov daha sonra tekrar çağrıldı.
Sadece ikimiz vardık.
Büyük bir ilgiyle ülkem ve devrimimiz hakkında sorular sordu.
Ona kurucumuz Lenin'in öldüğünü ve Josef Stalin'in iktidarda olduğunu anlattım.
Stalin'in nasıl silahlı banka soygunuyla...
...devrim için 3 milyon dolar topladığını ve 20 yıl önce...
...Rusya'da bir halk kahramanı olduğunu anlattım.
Vavilov küresel tohum ve bilgi arayışına devam ederken...
...Vavilov'un yardım ettiği çok sayıda insandan biri olan...
...Trofim Lisenko adını duyurmaya başlamıştı.
Kış zamanında taze yeşil bezelye?
Kulağa gerçek olamayacak kadar iyi mi geliyor?
Eğer mütevazı bitki uzmanı Trofim Lisenko diyorsa öyle değil.
Onun için üniversite labaratuvarlarında sineklerin tüylü bacaklarına bakmak yok.
Antik kuşkonmazı bulmak için uzak diyarlara savurgan seyahatler artık yok.
O bunu Rusya Ana'nın tarlalarında yapıyor.
Ve onun sayesinde bu Ocak'ta masalarda yeşil bezelye olacak.
Josef Stalin bütün politik rakiplerini sistemli bir şekilde öldürtürken...
...Rus tarımının yapısıyla ilgili ağır eleştiriler yapmaya başladı.
Amacının Sovyet tarımını modernize etmek olduğunu belirtti.
Fakat sonuç felaketti.
Stalin, zengin köylüler olarak bilinen kulak sınıfının tasfiye edilmesini emretti.
Beş ile on milyon arası insan kıtlıktan öldü.
Ama Trofim Lisenko için bu muazzam trajedi bir firsattı.
Lisenko, Vavilov'dan şöhreti ve bilgisi yüzünden nefret ediyordu...
...ve bir yılan gibi ne zaman saldıracağını biliyordu.
Ve sonunda zehri ölümcül olacaktı.
Cennet Bahçesi buralarda bir yerde...
...Orta Asya'da olmalı çünkü burası ilk elmaların yetiştiği yer.
Vavilov bu tohumların Yeryüzü'nde ilk nerelerde çıktığını...
...tanımlamak için dünyayı dolaştı.
Her birinden muhafaza etmek için örnekler topladı.
Sonuçta Vavilov beraberinde çeyrek milyon çeşit tohum getirdi.
Vavilov'un döndüğü Rusya farklı bir ülkeydi.
Bilinen en korkunç kıtlığın pençesindeydi.
Devrimin güçlü iyimserliği yerini korku ve çaresizliğe bırakmıştı.
Vavilov'un Bitki Sanayisi Ensitüsü...
...O zaman Leningrad olarak anılan şehirde bulunmaktaydı...
...ve artık Dünya'daki en geniş genetik bilgi koleksiyonuydu.
Ekibi her bir değerli tohumu düzenleyip kataloglamaya başladı.
Sanki herbir aç Rus'un hayatı onlara bağlıymış gibi yorulmaksızın çalıştılar.
Yoldaş Stalin.
Ulusumuzun güvenliği için size söylemem gereken hayati önemde bir şey var.
Ülkenin neden açlıktan öldüğünü ve...
...kıtlığı nasıl bolluğa dönüştürebileceğimi biliyorum.
Böylece bütün o kuyunuzu kazanların üstesinden gelebilirsiniz.
Pekâlâ Yoldaş Lisenko...
...çok güçlü bir adam olmalısın.
Bilimciler size yalan söylüyor.
Charles Darwin, Gregor Mendel, Nikolay Vavilov, hepsi yalancı.
Yoldaş, zürafanın boynu neden uzundur?
Zürafa mı?
Neden benim vaktimi boşuna harcıyorsun?
Ağaçların tepesindeki yaprakları yiyebilsin diye?
Kesinlikle.
Ama bilimciler hayır diyor.
Zürafaya uzun tavuğa kısa boyunlu olmalarını söyleyen...
...adına gen denen hayali görünmez varlıklara...
...ve bunları değiştiren eşit derecede görünmez güçlere inanıyorlar.
Ben hayali şeylere inanmam.
Fakat Vavilov inanıyor ve o yüzden insanlarımız açlıktan ölüyor.
O hediyelik eşya toplamaya gitmişken...
...ben Rusya Ana'nın en çok ihtiyacı olan şeyi vermenin bir yolunu arıyordum.
Kara kışta buğday hasatı.
Eğer bu doğruysa, eğer gerçekten bu gücün varsa...
Var yoldaş. Var.
Ama tam yetkili olmam gerekiyor.
Burjuva genetikçilerin müdahalesi olmadan.
Onlar düşmanlarımızın ajanları.
Onlar, Rusya teslim olsun diye halk açlıktan ölsün istiyor.
Zürafanın boyunun uzun olmasının sebebi bu değildi.
Stalin buna nasıl kanmış olabilir?
Çok basit.
Umarsızca buna inanmak istemişti.
Lisenko, Jean-Baptiste Lamarck adlı...
...19. yüzyılda yaşamış bir natüralistin...
...uzun zamandır gözden düşmüş teorisini destekliyordu.
Mesela zürafanın boynunun uzunluğunun...
...yüksekteki yapraklara ulaşmak için uzaması gibi...
...kazanılmış özelliklerin gelecek nesillere aktarılacağına inanıyordu.
Milyonlarca yıllık evrimin ve...
...azıcık bile olsa uzun boyunlu zürafa nesilleri arasındaki...
...yüksek hayatta kalma oranlarının...
...uzun boyunlu günümüz zürafalarına yol açtığını...
...kavramakta başarısız olmuştu.
Zürafanın giderek uzayan boynu...
...daha başarılı zürafalara yol açan genlerdeki...
...rastlantısal mutasyonlar sayesinde oluşmuştu.
Boyun uzatma uğraşları nedeniyle değil.
Bu, Charles Darwin'in devrimsel içgörüsüydü.
Doğal seçilim yoluyla evrim.
Lisenko, Stalin'in kulağına yüzlerce yıllık bir Rus rüyasını gerçekleştirip...
...avuçları arasındaki ülkeyi tehdit eden kıtlığı bitirebileceğini fısıldamıştı.
Lisenko buğday tohumlarını...
...buz ve karda da yetişebilmeleri için buzlu suda bekletecekti.
Vernalizasyon dediği bir işlem.
Lisenko hatalı olarak...
...bitki döllerinin soğuğa direnci aktaracağını iddia etti.
Artık zaman alan zahmetli çaprazlamalar gerekmeyecekti.
Yoluna çıkan tek bir şey vardı.
Vavilov ve onun genetiğe olan inatçı bağlılığı.
Trajikomik olansa Lisenko Stalin için bolluk fantazileri kurarken...
...Vavilov ve ekibi Rusya'daki yiyecek üretimini gerçek anlamda artırmakla...
...sonuçlanabilecek yüksek irtifalarda yetişen buğday türlerini çaprazlıyordu.
Vavilov Kremlin'e koştururken...
...aklında sadece bu işin bitirilmesi vardı.
Sonunu getirebilecek ve milyonlarcasını...
...açlığa mahkum edebilecek bir çarpışma noktasındaydı.
Vavilov, Stalin'in korkusuyla yüzleşen kimsenin...
...uzun yaşamayacağını biliyordu.
Nikolay İvanoviç, büyük bir tehlikede...
...olduğumuzu söylüyorum sana.
Üç gün evvel gizli polis Yevgeni ve Leonid için geldi.
O günden beri onlardan hiçbir haber alınmadı.
Eşleri akıllarını kaçırmak üzere.
Lisenko kıtlık nedeniyle seni suçlamak için...
...eline geçen her fırsatı kullanıyor.
Genetik çalışmalarını durdurmamız gerektiğini söylüyorum sana.
Çalışmalarına sessizce devam et.
Ne olursa olsun.
Acele etmeliyiz.
Michael Faraday gibi olmalı sıkı çalışıp sonuçları...
...doğru şekilde tutmaya devam etmeliyiz.
Eğer ortadan kaybolursam yerimi sen almalısın.
Önemli olan tek şey bilimi doğru şekilde yapmak.
Bu kıtlığı ve gelecekte olacakları durdurmamız için tek umudumuz bu.
Seni ve hepimizi tutuklayacaklar yoldaş.
O hâlde çok daha hızlı çalışsak iyi ederiz.
Stalin'in Ukrayna'da çiftliklerin ortak kullanımını...
...mecburi kılması insanlık tarihindeki...
...en karanlık sayfalardan birine yol açtı.
O kadar şiddetli ve geniş çaplı bir kıtlıktı ki...
...bir yıl ya da yerle anılmak yerine...
...tamamen kendine özgü bir isim verilmişti.
Açlıkla gelen kıyım anlamınada: Holodomor.
Stalin'in kulak köylülerini çiftliklerinden edip...
...fabrikalara yerleştirme çabası...
...soykırım politikası hâline gelmişti.
Vavilov ve genetikçileri sana karşı konuşmaya devam ediyor.
Buna dayanamıyorum.
Stalin Vavilov'dan kurtulmanın sorun yaratacağını biliyordu.
Dünya genelindeki bilim çevresi Vavilov'a fikirleri...
...ve cesareti nedeniye hayranlık duyuyordu.
Stalin ülke dışına çıkmasını yasakladığında...
...uluslarası genetik kongresini Moskova'ya taşımak bile istemişledi.
Önce Vavilov'un itibarını sars...
...ondan sonra onunla ne istersen yap.
Biyokimyacıların proteinlerini analiz ederek...
...mercimeğin bezelyeden farkını ayırt etmeyi henüz başaramadıklarını...
...bildirmekten pişmanlık duymaktayım.
Zannederim ki onları tadan herkes...
...bezelyenin mercimekten farkını söyleyebilir.
Onları kimyasal olarak ayırt edemiyoruz yoldaşım.
Onları ağzına atmıyorsan...
...kimyasal olarak ayırt etmenin amacı nedir?
Lisenko artık Vavilov ve bilime karşı...
...amansız bir kampanyaya girişmişti.
İki günlük bir konferansta bu zirveye çıkmıştı.
Tüm bilim insanları ve bilim düşmanları...
...Sovyet tarım politikalarının geleceğini konuşmak için bir araya gelmişti.
Çok yakında her tür tohumu...
...buzlu suya yatırma metodumun daha iyi beslenen bir Anavatana...
...yol açacağını göreceğiz.
Ne? Hiçbir deney ve veri olmadan mı?
Belki fark etmediniz ama...
...oranlarınız azalıyor.
Vernalizasyon ise büyük bir kış hasadı sağlayacak.
Ya bizim planımızın yanındasınızdır ya da...
Beni kazığa bağlayabilirsiniz.
Beni ateşe verebilirsiniz.
Ama bana bilim hakkında yalan söyletemezsiniz!
Az önce bir adamın intihar edişine tanık olduk.
Tutuklanacak.
Tutuklanmak mı? Ne için?
Sadece bekle.
Bu zavallı budala dehayı son görüşün olacak.
Fakat Vavilov aptal değildi.
Başına geleceklere hazırlık olarak...
...çalışma arkadaşlarını kendilerini kurtarmaları için...
...başka enstitülere tayinlerini istemeleri konusunda uyardı.
En yakın arkadaşları Vavilov'la aralarına mesafe koymayı cesurca reddettiler.
Yoldaş Vavilov, Moskova'dan çağrılıyorsunuz.
Size ait olmayan bazı evrakları almışsınız gibi görünüyor.
İşimi tamamlamak için gün ışığının son saatlerini kullanmama izin verin lütfen.
Durum kötü görünüyor yoldaş... Çok kötü.
Fena işlere karışmışsın.
Er ya da geç yakalanacağını biliyor olmalıydın.
Ne hakkında konuşuyor olabilirsiniz ki?
Tabi tabi.
Eminim hiçbir fikrin yoktur.
Bana şirinlik yapma.
Neden burada olduğunu biliyorsun.
Yıkıcı bir Sovyet karşıtı organizasyonda aktif katılımcı olmaktan ve...
...yabancı istihbarat servisleri için casusluk yapmaktan tutuklandın.
Suçunu kabul ediyor musun?
Hayır, kabul etmiyorum.
Herhangi bir casuslukta veya diğer Sovyet karşıtı...
...eylemde bulunmadığımı kesin olarak beyan ederim.
Alıntıladığınız ifadeler halihazırda devletin öldürdüğü tanıkların ifadeleri.
Benim casus olmadığımı biliyorsunuz.
Ülkemi sevdiğimi biliyorsunuz.
Benim suçum, tek suçum kökünden farklı bir bilimsel görüşe sahip olmam.
Vavilov'un sorgucusunun bu tip inatçıları...
...yumuşatma konusunda pek çok tecrübesi mevcuttu.
Vavilov'u bir oturuşta 10-12 saat sorgulamaya başladı.
Genellikle gecenin bir yarısı yatağından kaldırarak.
İşkence görmüş olmalı...
...çünkü bacakları o kadar şişmişti ki...
...artık yürüyemiyordu.
Vavilov'u sürükleyerek hücresine geri atıyorlar...
...o da orada bir köşeye kıvrılıp hareketsiz yatıyordu.
Bu 400 seans ve 1.700 saat boyunca böyle gitti.
Ta ki Vavilov pes edene kadar.
Tutuklanmasından bir yıl sonra, kurşuna dizilmesine karar verildi.
İnfazı için aylarca işkence gördüğü yere geri götürüldü.
Tam işler daha da kötüye gidemez derken...
...daha büyük bir karanlık peydah oldu.
Hitler, Stalin ile aralarındaki saldırmazlık paktını bozarak...
...milyonlarca Alman askerini ve binlerce tankı Rusya'yı işgale gönderdi.
Fakat Leningrad kuşatması, aralarında açık ara en korkuncuydu.
Bu, dünyanın genetik mirasıydı.
Tarımın icadından veri bize kaynak olmuş tüm bitki tohumları buradaydı.
Hitler ise, Stalin'in aksine bunların paha biçilemez olduğunu biliyordu.
Hayatta olup olmadığını bile bilmiyoruz.
Bilene kadar, Nikolay İvanoviç'in de yapacağı gibi...
...kendimize güvenmeliyiz.
Eğer kuşatma sürerse hemşerilerimiz çok aç kalacaklar.
Bu binada birkaç ton yenebilir malzeme var.
Dünya normale dönene kadar...
...her bir tohumu nasıl koruyacağımızı bulmamız gerek.
Tarihin hiçbir döneminde bilimciler bu kadar zulüm altında çalışmadılar.
Pes edecekleri noktanın da ötesine itildiler fakat yine de pes etmediler.
Sadece 1941 noelinde...
...Leningrad'da 4000 kişi açlıktan öldü.
Şehir 100 günden daha fazla süredir Hitler'in ordularının kuşatması altındaydı.
Sıcaklık -40 dereceydi ve şehrin tüm altyapısı çökmüştü.
Hitler'e göre şehrin düşmesi an meselesiydi.
Hiçbir şehir bu kadar ızdıraba uzun süre dayanamazdı.
Stalin, Hermitaj Müzesi'ndeki sanat eserlerinin güvenliği üzerine titrerken...
...Vavilov'un tohum bankasını hiç düşünmedi.
Fakat Hitler Paris'teki Louvre Müzesi'ni çoktan almıştı.
Arzuladığı çok daha değerli bir şey vardı.
Vavilov'un hazinesi.
Hitler SS'in içinden özel bir operasyon birimi kurdu.
Russland-Sammelcommando; Rusya toplayıcı komandoları.
Nazi Almanyası'nın geleceği için...
...tohum bankasını ele geçirip yaşayan zenginliklerini getireceklerdi.
Enstitünün üzerine salınmak için bir Doberman sürüsü gibi hazırda beklediler.
Botanikçilerin günlük yemeği iki dilim ekmeğe kadar düşmüştü.
Fakat yine de çalışmaya devam ettiler.
Bir bakıma Alman ordusu endişelerinin sonuncusuydu.
Keşke Vavilov burada olsaydı.
Onsuz kendimi kaybolmuş gibi hissediyorum.
Sevgili yoldaş, ne kadar acı verici olsa da...
...onun sonsuzluğa karıştığını kabul etmeliyiz.
Fakat Vavilov hayattaydı... kısmen.
Başka bir şehrin hapishanesine nakledilmişti.
54 yaşındayım ve bitki yetiştiriciliği konusunda...
...muazzam bir bilgi ve tecrübeye sahibim.
Kendimi tamamıyla ülkemin hizmetine adamaktan kıvanç duyarım.
En düşük seviyede de olsa kendi özel alanımda...
...çalışmama imkan verilmesini talep ederim.
Ancak cevap hiç gelmedi.
Devlet onu vurmama kararı aldı.
Akıllarında kıtlık ve açlığı ortadan kaldırmak için...
...herkesten fazlasını yapan adam için daha zalimce bir yazgı vardı.
Bilerek ve yavaş yavaş açlıktan olüme terk edilecekti.
Leningrad'da 800.000 insan daha açlıktan öldü.
Eylül 1941'den Ocak 1944'e kadar...
...Alman güçlerinin kuşatması altında kalan şehir, bir şekilde...
...bu amansız saldırılara direnmeyi başarabildi.
Günde iki dilim ekmeklik yetersiz porsiyonlar çoktan tükenmişti...
...ve Vavilov'un hazinesinin koruyucuları...
...kutsal onurlarının tüketmelerini engellediği bolluğun ortasında...
...açlığa yenilmeye başladılar.
Yerfıstığı uzmanı botanist Aleksandr Ştukin.
Yulaf uzmanı Liliya Rodina.
Pirinçte dünyaca ünlü Dimitri İvanov.
Botanikçiler açlıktan telef oldular...
...fakat koleksiyonun tek bir pirinç tanesi bile ortadan kaybolmadı.
Peki Vavilov'un düşmanı Trofim Lisenko o sırada ne yapıyordu?
Rusya'nın en seçkin bilimcilerinden üçü...
...onu sahte bilim ve diğer suçları için açıkça suçlayana dek...
...Sovyet tarımı ve biyolojisinin yakasından 20 yıl daha düşmedi.
Ya Vavilov'un kardeşi fizikçi Sergey'e ne oldu?
Stalin onu Sovyet Bilimler Akademisi'nin başına getirdi.
Stalin'in ölümünden sonra onun ve Lisenko'nun...
...Sovyetler Birliği'ne verdiği zararın boyutlarının anlaşılmasıyla...
...halk tekrar Nikolay Vavilov'un hakkında konuşabilmeye başladı.
Bitki Sanayisi Enstitüsü'ne Vavilov'un adı verildi...
...ve bugün hâlâ büyümeye devam ediyor.
Gördüğünüz bu yapı da onun hayatı ve çalışmaları sayesinde burada.
Svalbard Küresel Tohum Deposu dünyanın tepesinde...
...toprağın derinliklerine gömülmüş vaziyette.
Yeraltında dört buçuk milyon çeşit tohumu barındırabiliyor.
Peki enstitüdeki botanikçiler neden bir pirinç tanesini bile yemediler?
Neden yemiş ve patates tohumlarını...
...açlıktan ölmekteki Leningrad halkına iki yıl boyunca her gün dağıtmadılar?
Bugün yemek yediniz mi?
Eğer cevabınız evetse, bu botanikçilerin korumak için öldükleri...
...tohumların seleflerinden türemiş bir şeyler yediniz.
Bizler için canlarını verdiler.
Keske geleceğimiz bizim için de onlar için olduğu kadar...
...gerçek ve değerli olsaydı.
Cosmos Çeviri Ekibi Mart 2020
Sacrer (@Sacrer_) felis agnosticus (@felisagnostik)
Soul of the Moon (@soulofthem00n) Garajımdaki Ejder (@garajdakiejder)
©ZEUS®™ (@zeustanbul)