1 00:00:01,002 --> 00:00:06,005 Trui! Kom! Welkom in de ijzeren eeuw. Oh, leuk! Waar gaat het over? 2 00:00:06,010 --> 00:00:11,012 Vandaag gaat het over de kolonien. Heerlijk! Daar wil ik zo graag heen! 3 00:00:11,017 --> 00:00:15,020 Mooie natuur en een lekkere zonnetje. Nee joh! Veel te heet! 4 00:00:16,000 --> 00:00:18,006 En ze hebben er malaria en slangen! Oh! 5 00:00:18,011 --> 00:00:20,022 Nee, dan blijf ik liever hier. Precies! 6 00:00:21,002 --> 00:00:24,023 Zien we die natuur wel op de televisie. Ha, ha! Oh, 't begint al! 7 00:00:25,003 --> 00:00:26,015 Snel kijken! 8 00:00:30,017 --> 00:00:35,021 Hallo! Hallo! APPLAUS Welkom in de ijzeren eeuw. 9 00:00:36,001 --> 00:00:38,010 De eeuw van de trein en de kolonien overzee. 10 00:00:38,015 --> 00:00:40,020 Ik heb een heel bijzondere gast. 11 00:00:41,000 --> 00:00:44,020 Hij is eigenlijk al dood sinds... Even spieken hoor... 1887. 12 00:00:45,000 --> 00:00:47,019 Maar speciaal voor ons maakt hij een uitzondering. 13 00:00:47,024 --> 00:00:51,015 Hier is Multatuli! GEJUICH Hallo Dorine. 14 00:00:51,020 --> 00:00:56,007 Ik vind dat je het geweldig doet. Echt waar! Dank u, Multa. 15 00:00:56,012 --> 00:00:59,012 Ga zitten. Nou, daar ben ik dan! 16 00:00:59,017 --> 00:01:02,013 Multatuli! GEJUICH 17 00:01:02,018 --> 00:01:04,010 Multa... tuli. 18 00:01:04,015 --> 00:01:08,018 Tuli. Vertel, hoe zat het nu met Indonesie? Indie. 19 00:01:08,023 --> 00:01:11,018 Nederlands Indie. Dat heet nu Indonesie. 20 00:01:11,023 --> 00:01:16,009 Wij, de Nederlanders, hadden Indie ontdekt en meteen ingepikt en uitgebuit. 21 00:01:16,014 --> 00:01:20,005 Ze maakten ons rijk. Die mensen moesten keihard voor ons werken. 22 00:01:20,010 --> 00:01:24,024 Ze moesten heel veel belasting betalen. Belasting? Beehhh! Beehh! 23 00:01:25,004 --> 00:01:26,016 Zo erg, Dorine. 24 00:01:26,021 --> 00:01:31,006 Ik kan niet tegen onrecht. Nee, ik ook niet. 25 00:01:31,011 --> 00:01:34,002 Onrecht, dierenleed... Oh! Kan ik niet tegen. 26 00:01:34,007 --> 00:01:36,002 Gaan we naar kijken. 27 00:01:36,007 --> 00:01:37,020 Vorsten van Indie. 28 00:01:38,000 --> 00:01:39,012 Hartelijk welkom. 29 00:01:39,017 --> 00:01:44,008 Zoals jullie weten maken wij Hollanders al jaren schandalige winsten... 30 00:01:44,013 --> 00:01:46,017 over de ruggen van de arme Indiers. 31 00:01:46,022 --> 00:01:48,022 De gewone mensen van het platteland. 32 00:01:49,002 --> 00:01:52,019 Dat is werkelijk schandalig. HIJ PROEST VAN HET LACHEN 33 00:01:52,024 --> 00:01:57,020 Maar jullie, vorsten van Indie profiteren daar allemaal evenveel van. 34 00:01:58,000 --> 00:01:59,016 He? Geef toe! 35 00:01:59,022 --> 00:02:02,013 Het is dus eigenlijk een win-win-situatie. 36 00:02:02,018 --> 00:02:04,013 Win voor jullie, win voor ons. 37 00:02:04,018 --> 00:02:06,023 En vette pech voor de inlander. Ha! 38 00:02:07,003 --> 00:02:09,000 Nou zaten wij te denken... 39 00:02:09,005 --> 00:02:13,004 Is het niet mogelijk om nog grotere winsten te maken over hun rug? 40 00:02:13,009 --> 00:02:15,013 Om ze nog schandaliger uit te buiten. 41 00:02:15,018 --> 00:02:19,011 Iemand een idee? Wij wel. 42 00:02:19,016 --> 00:02:22,013 Ineens had ik het. Pats! Bingo! Boem! 43 00:02:22,018 --> 00:02:24,005 Het ei van Columbus! 44 00:02:24,010 --> 00:02:27,007 Elke boer moet 20% van zijn omzet aan ons geven. 45 00:02:27,012 --> 00:02:29,022 Maar we houden wel het beste stuk land. 46 00:02:30,002 --> 00:02:33,021 We krijgen de beste rijst. En ze moeten verbouwen wat wij zeggen. 47 00:02:34,001 --> 00:02:37,012 En als ze tegenwerken dan slaan we ze tot moes. 48 00:02:37,017 --> 00:02:40,009 Zijn jullie voor of zijn jullie voor? 49 00:02:40,014 --> 00:02:42,003 Prima, iedereen voor. 50 00:02:42,008 --> 00:02:44,010 Maar wat als wij tegenstemmen? 51 00:02:44,015 --> 00:02:47,008 Dat is al te laat. Het is al besloten in Nederland. 52 00:02:47,013 --> 00:02:49,003 Het heet het Cultuurstelsel. 53 00:02:49,008 --> 00:02:54,004 Zonder ons bent u nergens! Als wij nee zeggen,gebeurt 't niet! 54 00:02:54,009 --> 00:02:58,013 Wij zijn tegen, ja? Het is onmenselijk. We doen 't niet! 55 00:02:58,018 --> 00:03:00,005 Wacht! 56 00:03:02,004 --> 00:03:05,017 Als jullie niet meewerken dan wordt het... 57 00:03:05,022 --> 00:03:07,013 oorlog! 58 00:03:09,003 --> 00:03:12,002 Oorlog! Weet je wel? 59 00:03:12,007 --> 00:03:14,662 Wij hebben kanonnen en geweren. Wat hebben jullie? 60 00:03:14,687 --> 00:03:17,004 Babi pangpang? Pang, pang, pang? He, he, he! 61 00:03:17,009 --> 00:03:19,003 Sate-prikkers? We maken jullie af! 62 00:03:19,008 --> 00:03:23,001 Maar dat is verschrikkelijk! U geeft ons geen keuze! 63 00:03:23,006 --> 00:03:25,122 Waarom vraagt u onze mening als u 't toch doet? 64 00:03:25,147 --> 00:03:27,018 Wij zijn te gast. Wij zijn gewoon beleefd. 65 00:03:27,023 --> 00:03:30,012 Jullie hebben ook wel inspraak, maar niet heus. 66 00:03:30,017 --> 00:03:32,009 Iedereen voor? Handen! 67 00:03:32,014 --> 00:03:34,017 Handen! 68 00:03:40,004 --> 00:03:44,021 Als je tegen stemt, krijg je ook geen opium. 69 00:03:45,001 --> 00:03:48,004 Geen hasj drugs. Kun je niet lekker roken. 70 00:03:49,003 --> 00:03:52,002 Geen opium? Nee, WIJ hebben alle opium in handen. 71 00:03:52,007 --> 00:03:54,007 En dat delen wij alleen met vrienden. 72 00:03:54,012 --> 00:03:57,012 Dus wat wordt het? Vrind of vijand? Opium of oorlog? 73 00:03:57,017 --> 00:04:00,007 H-hm? 74 00:04:00,012 --> 00:04:04,021 Nou... dan is bij deze het Cultuurstelsel aangenomen. 75 00:04:05,001 --> 00:04:06,013 Lekker aan tafel. 76 00:04:06,018 --> 00:04:11,024 En voor jullie heb ik iets lekkers te roken. Een beetje opium. 77 00:04:12,004 --> 00:04:14,021 Jaha! Dat heb je wel verdiend! 78 00:04:15,001 --> 00:04:16,013 He? 79 00:04:16,018 --> 00:04:18,019 Nou, dat ging toch best makkelijk. 80 00:04:18,024 --> 00:04:20,011 Eugenie, aan tafel? 81 00:04:20,016 --> 00:04:22,013 Oh, wat erg! Die arme mensen! 82 00:04:22,018 --> 00:04:27,010 Die hebben last van de Nederlanders en van hun eigen vorsten! 83 00:04:27,015 --> 00:04:32,010 Ja Trui. Dan heb ik het maar goed. Ik heb alleen maar last van jou. 84 00:04:32,015 --> 00:04:39,004 Oh Trui! Ha, ha, ha! Ha, ha, ha! 85 00:04:39,021 --> 00:04:41,016 Ja Dorine, heel erg. 86 00:04:41,021 --> 00:04:45,013 Ik heb meteen een aanklacht geschreven. De Max Havelaar. 87 00:04:45,018 --> 00:04:48,015 Een geniaal boek tegen het onrecht in Indie. 88 00:04:48,020 --> 00:04:50,023 Indonesie. Maar hoe wist u er zoveel van? 89 00:04:51,003 --> 00:04:54,012 Nou, ik werkte daar bij het koloniaal bestuur. 90 00:04:54,017 --> 00:04:59,003 Dus je hoorde bij de onderdrukker. Dus je was net zo schuldig. Meeloper! 91 00:04:59,008 --> 00:05:02,016 Ja, eerst wel. Maar daarna stapte ik er uit. 92 00:05:02,021 --> 00:05:04,234 Ik kon er niet meer tegen. Welnee! 93 00:05:04,259 --> 00:05:07,016 Je werd ontslagen omdat je kas niet klopte. 94 00:05:07,021 --> 00:05:11,002 Er was geld kwijt omdat je zoveel zat te gokken. Waar of niet? 95 00:05:11,007 --> 00:05:17,013 Ja! Ja! Dat is waar. Ja. 1 - 0 voor Dorine. Maar goed. 96 00:05:17,018 --> 00:05:20,014 Multa. Indie was heel ver weg. 97 00:05:20,019 --> 00:05:24,019 Hoe kwam je daar? Met de boot, Dorine. Met de boot? 98 00:05:24,024 --> 00:05:28,006 Ja, dat zeg ik toch? Heb je poep in je oren? 99 00:05:28,011 --> 00:05:30,001 We gaan kijken! 100 00:05:30,006 --> 00:05:34,022 Oh, het is ongelooflijk! Ongelofelijk, he? 101 00:05:35,002 --> 00:05:38,036 Weet jij hoe snel wij nu varen van Nederland naar Indie? 102 00:05:38,061 --> 00:05:40,005 Sinds we door dat Suezkanaal kunnen? 103 00:05:40,010 --> 00:05:44,012 Zes weken! Dat is ongelooflijk snel, he! 104 00:05:44,017 --> 00:05:48,017 Voor je het weet, zit je in Indie! Vroeger deed je daar drie maanden over. 105 00:05:48,022 --> 00:05:52,006 Moest je dus eerst helemaal om Afrika heen. 106 00:05:52,011 --> 00:05:54,019 Onder dat Kaap de Goed Hoop door. 107 00:05:54,024 --> 00:05:58,011 Nu is het dus: Hup Middellandse Zee! Hup Suezkanaal! 108 00:05:58,016 --> 00:06:00,003 Dat scheelt maanden! 109 00:06:00,008 --> 00:06:03,015 Ja, en zeilen doen we ook niet meer! Dat is hartstikke uit. 110 00:06:03,020 --> 00:06:06,003 We gaan tegenwoordig met de stoomboot. 111 00:06:06,008 --> 00:06:08,008 ZE MAKEN STOOMGELUIDEN Ha, ha! 112 00:06:08,013 --> 00:06:10,016 Leve de vooruitgang. Hup naar Indie! 113 00:06:10,021 --> 00:06:13,011 Lieverd, als wij dan in Indie zijn... 114 00:06:13,016 --> 00:06:19,004 Eten wij daar dan Babi Pangang? Eten wij daar dan rijsttafel? 115 00:06:19,009 --> 00:06:21,005 Of sate ajam? Nou nee! 116 00:06:21,010 --> 00:06:24,002 We hoeven geen hap meer van dat buitenlandse voer... 117 00:06:24,007 --> 00:06:27,013 naar binnen te werken. Want er is iets nieuws. Blik! Ja! 118 00:06:27,018 --> 00:06:31,001 Conservenblik. Dan in je gewoon Hollands blijven eten. 119 00:06:31,006 --> 00:06:33,018 Doperwtjes. Rode kool. Spruitjes. 120 00:06:33,024 --> 00:06:37,014 Roggebrood. Wortelen. Kip en varkensvlees en zo. 121 00:06:37,019 --> 00:06:42,014 Goed he! Waarom zou je nog buitenlands eten als het helemaal niet hoeft? Precies! 122 00:06:42,019 --> 00:06:45,002 Feitelijk hoeven we alleen nog te wachten... 123 00:06:45,007 --> 00:06:47,003 op de uitvinding van de blikopener. 124 00:06:47,008 --> 00:06:49,001 Dat duurt nog zo'n 50 jaar. 125 00:06:49,006 --> 00:06:52,001 Dan kun je ook echt je blik openmaken. 126 00:06:52,006 --> 00:06:56,000 Ja, dat zou fantastisch zijn. Als je ook echt het blik open kan maken. 127 00:06:56,005 --> 00:06:57,018 Zou mooi zijn ja. 128 00:06:57,023 --> 00:07:00,018 Hee, we zijn er al! Wat? Zitten we in Indie al? 129 00:07:00,023 --> 00:07:04,011 Nee, geintje! Oh! Nog drie weken. 130 00:07:04,016 --> 00:07:06,003 Zo'n grapjas ook, he! 131 00:07:06,008 --> 00:07:08,015 ZE MAKEN STOOMGELUIDEN 132 00:07:11,006 --> 00:07:19,014 Ha, ha! Heb je wel een blik. Heb je geen blikopener. Ha, ha! 133 00:07:19,019 --> 00:07:22,018 Ben je mooi klaar mee! Ha, ha! 134 00:07:24,013 --> 00:07:29,014 Goed. Wat hebben de Nederlanders voor goeie dingen gedaan in Indie? 135 00:07:29,019 --> 00:07:32,010 Niks! Niks? Helemaal niks. 136 00:07:32,015 --> 00:07:36,015 Ja, ziekenhuizen, scholen, handel, kerken, universiteiten. 137 00:07:36,020 --> 00:07:38,023 Olie boren. Maar verder niks. 138 00:07:39,003 --> 00:07:42,014 En natuurlijk die grote postweg. Die grote postweg? 139 00:07:42,019 --> 00:07:46,010 Ja, een hele lange weg, midden over Java. 140 00:07:46,015 --> 00:07:49,014 Maar de werkomstandigheden waren verschrikkelijk. 141 00:07:49,019 --> 00:07:52,016 Heel erg, Dorine. Gaan we naar kijken. 142 00:07:54,019 --> 00:07:56,010 Vandaag is de grote dag: 143 00:07:56,015 --> 00:07:59,011 De opening van de grote postweg op Java in Indie. 144 00:07:59,016 --> 00:08:01,015 Er is keihard aan de weg gewerkt. 145 00:08:01,020 --> 00:08:05,002 Het lint wordt straks doorgeknipt door gouverneur Daendels. 146 00:08:05,007 --> 00:08:06,019 Meneer Daendels... 147 00:08:06,024 --> 00:08:09,002 Bent u trots? Jazeker! 148 00:08:09,007 --> 00:08:11,005 Het was eigenlijk mijn idee. 149 00:08:11,010 --> 00:08:15,022 Ik dacht: er moeten wegkomen van West Java naar Oost Java. Bam! 150 00:08:16,002 --> 00:08:19,003 Om onze soldaten te vervoeren bij een Engelse inval of zo. 151 00:08:19,008 --> 00:08:20,020 Nou, dat is gelukt! 152 00:08:21,000 --> 00:08:25,002 Hoe dan? Ik zei: Binnen een jaar ligt die weg er. 153 00:08:25,007 --> 00:08:28,005 Iedereen zei: Da's onmogelijk! Na, kijk nu. 154 00:08:28,010 --> 00:08:30,065 En hoe is u dat dan gelukt? 155 00:08:30,090 --> 00:08:35,012 Gewoon, inspireren, leidinggeven, alle neuzen dezelfde kant op. 156 00:08:35,017 --> 00:08:37,004 U zei tegen uw mensen: 157 00:08:37,009 --> 00:08:40,012 Haal je je doel niet, dan hangen we je op aan de hoogste boom. 158 00:08:40,017 --> 00:08:43,014 Heb ik dat gezegd? Ben ik me niet van bewust. 159 00:08:43,019 --> 00:08:45,281 U hebt de mensen zo hard laten werken 160 00:08:45,306 --> 00:08:48,007 dat er duizenden gestorven zijn voor deze weg. 161 00:08:48,012 --> 00:08:49,024 Dat zijn uw woorden. 162 00:08:50,004 --> 00:08:52,012 Het belangrijkste is dat het gelukt is. 163 00:08:52,017 --> 00:08:57,000 De grote postweg is er. Later komt hier een snelweg en een trein. 164 00:08:57,005 --> 00:09:00,022 Je kunt rustig zeggen dat wij... Nee, ik... 165 00:09:01,002 --> 00:09:04,020 heel Java hebben ontsloten. Ten koste van duizenden mensen. 166 00:09:05,000 --> 00:09:06,016 Ja, dat weten we nou wel. 167 00:09:06,021 --> 00:09:10,019 Ik ben streng maar rechtvaardig. Ik ben altijd recht door zee. 168 00:09:10,024 --> 00:09:13,017 U heeft veel geld in eigen zak gestoken. Pas op, he! 169 00:09:13,022 --> 00:09:16,009 Anders knip ik jou door tweeen. Da's zo gedaan! 170 00:09:16,014 --> 00:09:18,015 Ik heb mensen voor minder opgehangen! 171 00:09:18,020 --> 00:09:21,008 Ik bedoel: Ik moet het lint gaan doorknippen. 172 00:09:21,013 --> 00:09:23,000 Aan de slag! 173 00:09:23,005 --> 00:09:24,017 Dames en heren! 174 00:09:24,022 --> 00:09:31,011 Hierbij verklaar ik, gouverneur Daendels, de grote postweg voor geopend. 175 00:09:31,016 --> 00:09:36,011 Leve Nederland! Leve Indie! Leve mijzelf! 176 00:09:36,016 --> 00:09:40,015 Kom op, mensen! Zingen! Het volkslied! 177 00:09:40,020 --> 00:09:45,006 ♪Wilhelmus...♪ Dat is ons volkslied nog niet. 178 00:09:45,011 --> 00:09:50,011 Pas in 1932. Dan pas? Jammer! Maar wat zingen we dan? 179 00:09:50,016 --> 00:09:53,001 Er moet wel iets gezongen worden. Geen idee. 180 00:09:53,006 --> 00:09:58,011 ♪'k Heb u lief, mijn Nederland♪ 181 00:09:58,016 --> 00:10:02,019 Tot zover de opening van de grote postweg van West- naar Oost-Java. 182 00:10:02,024 --> 00:10:06,012 ♪Ik heb u lief, mijn Nehederland! 183 00:10:06,017 --> 00:10:09,021 Zo! Na, aan de slag! Inleveren die glazen. 184 00:10:10,001 --> 00:10:14,001 Zo is het wel weer mooi geweest. Kom op! Sodemieter op! Wegwezen! 185 00:10:14,006 --> 00:10:16,003 Ach, wat erg he, Dorine. 186 00:10:16,008 --> 00:10:20,002 De Hollanders zaten in Indie, en waar nog meer? 187 00:10:20,007 --> 00:10:24,022 Overal. In Zuid Afrika en natuurlijk ook in de Verenigde Staten. 188 00:10:25,002 --> 00:10:28,005 Oh yeah! Oh ja? 189 00:10:28,010 --> 00:10:31,000 Nederlanders vluchtten wegens hun geloof. 190 00:10:31,005 --> 00:10:34,004 Erg he? Gaan we naar kijken. 191 00:10:34,009 --> 00:10:38,015 Hello! Welcome to America. Hij zegt welkom in Amerika. 192 00:10:38,020 --> 00:10:42,022 Hij is gewoon Hollands, hoor. Yeah, we're from Holland. Nederland. 193 00:10:43,002 --> 00:10:45,022 Tulpen en schaatsen. Praat niet zo raar, Gerrit! 194 00:10:46,002 --> 00:10:49,021 Praat gewoon Hollands. Teuntje, je gaat zo geen Engels praten hoor! 195 00:10:50,001 --> 00:10:52,009 We blijven gewoon Hollands praten. Goed mam. 196 00:10:52,014 --> 00:10:56,000 We blijven Hollanders. We eten aardappels met jus en stamppot. 197 00:10:56,005 --> 00:10:59,015 Yeah, we eat stamppot, we eat hagelslag. Yeah! 198 00:10:59,020 --> 00:11:01,010 We moeten ons nooit aanpassen. 199 00:11:01,015 --> 00:11:04,007 We moeten onze eigen Hollandse identiteit bewaren. 200 00:11:04,012 --> 00:11:08,010 We schaatsen en sjoelen en we vieren Sinterklaas. Skaatsen, Santa Claus. 201 00:11:08,015 --> 00:11:13,009 Het is Sinterklaas, Gerrit! Geen Santa Claus! 202 00:11:13,014 --> 00:11:16,012 En we blijven streng gelovig, zwaar gereformeerd. 203 00:11:16,017 --> 00:11:20,015 Hard in de leer. Ja mam. Praise the Lord! Hallelujah! 204 00:11:20,020 --> 00:11:24,001 We wilden in Holland een eigen, keiharde kerk oprichten. 205 00:11:24,006 --> 00:11:27,008 Maar dat mocht niet van de koning. Ze vonden ons te extreem. 206 00:11:27,013 --> 00:11:29,021 Dus we dachten: We gaan wel naar Amerika! 207 00:11:30,001 --> 00:11:33,010 Met de stoomboot. Hier mag iedereen geloven wat hij wil. Yeah! 208 00:11:33,015 --> 00:11:36,024 We come to America. Now we are in America. 209 00:11:37,004 --> 00:11:39,011 Yeah! Je vader is een halve Amerikaan. 210 00:11:39,016 --> 00:11:43,019 Maar ik wil dat jij gewoon puur Hollands blijft, jongen! Ja mam! 211 00:11:43,024 --> 00:11:45,017 Dus wij spreken Hollands. 212 00:11:45,022 --> 00:11:48,007 We melken de koeien. We stremmen de kazen. 213 00:11:48,012 --> 00:11:51,010 En we bidden elke dag tot onze eigen Hollandse God. 214 00:11:51,015 --> 00:11:53,022 Net als thuis. Ja mam. Dus pas je niet aan! 215 00:11:54,002 --> 00:11:55,016 En spreek niet de taal! 216 00:11:55,021 --> 00:11:58,024 Trouwens, waarom zou je? Iedereen hier is Hollands! 217 00:11:59,004 --> 00:12:02,016 Daarom heet ons dorpje Holland, Holland in Michigan. 218 00:12:02,021 --> 00:12:04,008 He, he, he, he. 219 00:12:04,013 --> 00:12:08,016 Verderop is er een stadje, dat heet Sealand. Zeeland. 220 00:12:08,021 --> 00:12:12,018 En daar is een stadje dat heet Harlem. En daar is Groningen. 221 00:12:12,023 --> 00:12:15,017 We love Harlem. Yeah! 222 00:12:15,022 --> 00:12:20,001 En later trouw jij met een blond, Hollands gereformeerd meisje. 223 00:12:20,006 --> 00:12:21,022 Beloofd? 224 00:12:22,002 --> 00:12:24,001 Ja mam! Oh! 225 00:12:24,006 --> 00:12:28,007 Ah! Wat fijn om hier lekker met z'n allen in Holland Michigan te wonen. 226 00:12:28,012 --> 00:12:31,007 Toch? *In Holland staat een huis Ja! 227 00:12:31,012 --> 00:12:36,002 ♪In Holland staat een huis, jaja Van je singela, singela, hopsasa♪ 228 00:12:36,007 --> 00:12:42,005 De Hollanders zaten overal. Zelfs in Vaticaanstad bij de paus. Oh ja? Ja! 229 00:12:42,010 --> 00:12:44,023 Dat waren doodgewone Hollandse jongens. 230 00:12:45,003 --> 00:12:49,003 En die gingen dan vechten voor de paus. Die wilden de paus helpen. 231 00:12:49,008 --> 00:12:52,023 Die waren geradicaliseerd. PUBLIEK: Woe! 232 00:12:53,003 --> 00:12:55,011 Erg he, Dorine? 233 00:12:55,016 --> 00:12:59,008 Hebben we beelden van. Zijn daar beelden van? Ja. 234 00:12:59,013 --> 00:13:02,017 Hee jij! Ben jij een stoere vent, in de kracht van je leven? 235 00:13:02,022 --> 00:13:04,009 Ja. Ben je katholiek? 236 00:13:04,014 --> 00:13:06,001 Fanatiek katholiek? 237 00:13:06,006 --> 00:13:07,024 Ja. En ben je ongetrouwd? 238 00:13:08,004 --> 00:13:10,011 Ja. Wil je knokken voor je geloof? 239 00:13:10,016 --> 00:13:12,003 Vechten voor de paus? 240 00:13:12,008 --> 00:13:14,016 Ja. De paus wordt bedreigd. 241 00:13:14,021 --> 00:13:18,012 Oh, nee. De paus heeft stoere jongens nodig in zijn leger. 242 00:13:19,016 --> 00:13:22,018 Dus meld je aan en knok voor het enige ware geloof. 243 00:13:26,004 --> 00:13:29,015 Strijd zij aan zij met katholieke broeders uit alle landen. 244 00:13:29,020 --> 00:13:31,016 En word zouaaf. Ja, zo heet dat. 245 00:13:31,021 --> 00:13:33,008 Zouaaf. 246 00:13:34,020 --> 00:13:37,017 Je krijgt een tuniek jasje in grijs met rode biezen. 247 00:13:37,022 --> 00:13:39,009 En een zogeheten kepie. 248 00:13:39,014 --> 00:13:41,001 Dat wil toch iedereen? 249 00:13:43,018 --> 00:13:45,024 Oh, jeetje, wat mooi, zeg! 250 00:13:46,004 --> 00:13:47,020 Schitterend! Och, wat mooi. 251 00:13:48,000 --> 00:13:50,003 Je Nederlandse paspoort raak je kwijt. 252 00:13:50,008 --> 00:13:52,003 Maar je krijgt er veel voor terug. 253 00:13:53,015 --> 00:13:57,024 Dus surf naar: 254 00:14:00,018 --> 00:14:02,022 Hoi, ik ben Sjef uit Breda. 255 00:14:03,002 --> 00:14:05,010 Ik had geen werk en ik deed helemaal niks. 256 00:14:05,015 --> 00:14:08,019 Maar ik ben wel heel erg katholiek en nu werk ik voor de paus! 257 00:14:08,024 --> 00:14:11,016 Hallo, ik ben Dries. 258 00:14:11,021 --> 00:14:14,008 Ik wilde priester worden op het seminar. 259 00:14:14,013 --> 00:14:16,000 Maar dat vond ik niks. 260 00:14:16,005 --> 00:14:18,019 Nou mag ik lekker knokken voor mijn geloof! 261 00:14:18,024 --> 00:14:22,008 Ik ben Willem. Ik had geen doel in mijn leven, ik zoop. 262 00:14:22,013 --> 00:14:25,005 Nou vecht ik voor de paus en is iedereen trots op me! 263 00:14:25,010 --> 00:14:28,007 Maar als ze geen bier hebben ga ik naar huis. 264 00:14:28,012 --> 00:14:30,019 En als ze geen bereik hebben blijf ik thuis. 265 00:14:36,008 --> 00:14:39,005 Ja, Dorine, in onze eeuw was er altijd oorlog. 266 00:14:39,010 --> 00:14:40,022 Net als nu. 267 00:14:41,002 --> 00:14:44,010 Ik haat oorlog en onbegrip. 268 00:14:44,015 --> 00:14:47,017 Ik ook, Dorine, ik ook. 269 00:14:47,022 --> 00:14:51,002 We gaan naar een veldhospitaal, ergens in Europa. 270 00:14:51,007 --> 00:14:53,020 Dat was het nog erger dan het slagveld. 271 00:14:54,000 --> 00:14:57,010 Dat was de hel! 272 00:14:57,015 --> 00:14:59,002 GELACH 273 00:14:59,007 --> 00:15:00,019 APPLAUS 274 00:15:03,000 --> 00:15:04,012 Au! Au! 275 00:15:04,017 --> 00:15:06,006 ZE ROEPEN ALLEMAAL 'AU' 276 00:15:08,004 --> 00:15:11,004 Dokter! De dokter, die komt niet. 277 00:15:11,009 --> 00:15:14,004 Er is hier maar EEN dokter voor duizenden mannen. 278 00:15:14,009 --> 00:15:19,007 Ik dacht dat het slagveld erg was, maar 't veldhospitaal is veel erger! 279 00:15:19,012 --> 00:15:21,024 Geen eten, geen schone dekens. 280 00:15:22,004 --> 00:15:24,015 Overal insecten en vieze beesten. 281 00:15:24,020 --> 00:15:28,010 Ik lig op een vieze vloer met kak en pis! 282 00:15:28,015 --> 00:15:30,019 Iedereen heeft diarree! 283 00:15:30,024 --> 00:15:33,021 De wc is verstopt. We drijven weg! Au! 284 00:15:34,001 --> 00:15:36,009 Naast je bed wordt een arm afgezet! 285 00:15:36,014 --> 00:15:38,023 De hele nacht geschreeuw en gekrijs! 286 00:15:39,003 --> 00:15:44,010 Als je het slagveld hebt overleefd ga je zeker dood in het ziekenhuis. 287 00:15:44,015 --> 00:15:46,019 Dit is de hel. 288 00:15:46,024 --> 00:15:48,011 Wie komt ons redden? 289 00:15:48,016 --> 00:15:51,011 Wie zorgt er voor ons? 290 00:15:51,016 --> 00:15:53,003 Ik. 291 00:15:53,008 --> 00:15:55,016 Wie? Wat? Waar? 292 00:15:55,021 --> 00:15:58,000 Ik, Florence Nightingale. 293 00:15:58,005 --> 00:16:02,002 Ik ben jullie eerste verpleegster. Ik zal vechten voor alle zieken. 294 00:16:02,007 --> 00:16:03,019 ALLEN: Oooh... 295 00:16:03,024 --> 00:16:08,023 Ik ga knokken voor drie dingen: Hygiene, hygiene en hygiene! 296 00:16:09,003 --> 00:16:10,015 ALLEN: Wauw... 297 00:16:10,020 --> 00:16:13,004 Ik begin een opleiding voor verpleegsters! 298 00:16:13,009 --> 00:16:15,002 Ja! Verpleegsters! 299 00:16:15,007 --> 00:16:18,005 Ik, Florence Nightingale, ik zal de wereld veranderen. 300 00:16:18,010 --> 00:16:20,024 Later richten ze het Rode Kruis op, dankzij mij! 301 00:16:21,004 --> 00:16:23,000 ALLEN: Hoera! 302 00:16:23,005 --> 00:16:28,010 Ik vecht voor betere ziekenhuizen voor alle soldaten van alle landen! 303 00:16:28,015 --> 00:16:31,024 ALLEN: Florence! Florence! Florence! 304 00:16:32,004 --> 00:16:35,016 Dag dappere mannen, ik ga de wereld verbeteren! Hou vol! 305 00:16:36,019 --> 00:16:39,003 Waar is ze nou? De wereld verbeteren. 306 00:16:39,008 --> 00:16:41,012 Maar ik lig nog steeds op een vieze vloer! 307 00:16:41,017 --> 00:16:43,004 Help! Au, help! 308 00:16:43,009 --> 00:16:45,003 Laat maar, ze is weg, hoor. 309 00:16:45,008 --> 00:16:48,010 ALLEN: Au! 310 00:16:48,015 --> 00:16:53,000 Ik wil ook in het leger. Oh, nu wel? Zeker vanwege de verpleegstertjes. 311 00:16:53,005 --> 00:16:56,003 Ja, ook, ja. Ze zien jou ankomme! 312 00:16:58,013 --> 00:17:00,000 APPLAUS 313 00:17:01,013 --> 00:17:04,005 Multatuli, een andere kolonie van Nederland... 314 00:17:04,010 --> 00:17:06,010 Suriname! Ja, was ook van ons. 315 00:17:06,015 --> 00:17:09,017 Hebben we heel erg uitgebuit, Dorine, heel erg. 316 00:17:09,022 --> 00:17:11,024 We hebben een filmpje uit Paramaribo. 317 00:17:12,004 --> 00:17:15,004 Ze vieren dat de slavernij is afgeschaft. Eindelijk! 318 00:17:15,009 --> 00:17:19,018 Eindelijk! Was wel laat hoor, Dorine! Heel erg laat! 319 00:17:19,023 --> 00:17:22,014 Oh, ja? Ja. Oh, ja? Ja. Oh, ja? Ja. 320 00:17:22,019 --> 00:17:24,014 GELACH We gaan naar Paramaribo. 321 00:17:24,019 --> 00:17:26,006 APPLAUS 322 00:17:26,011 --> 00:17:27,023 SURINAAMSE MUZIEK 323 00:17:30,023 --> 00:17:32,019 Het is feest in Suriname! 324 00:17:32,024 --> 00:17:34,988 Iedereen danst op straat, want eindelijk, 325 00:17:35,013 --> 00:17:39,010 na jaren van protest, is dan nu de slavernij afgeschaft! 326 00:17:39,015 --> 00:17:42,024 Het is ongelooflijk, de blijdschap, de opluchting. 327 00:17:43,004 --> 00:17:47,018 Hier in Suriname worden 35.000 mensen verlost! 328 00:17:47,023 --> 00:17:49,022 En die zijn nu vrij en ik ben erbij. 329 00:17:50,002 --> 00:17:52,008 Een eerste reactie? Bent u blij? 330 00:17:52,013 --> 00:17:56,020 Eh, ja, we zijn ontzettend blij nu we 'vrij' zijn. 331 00:17:57,000 --> 00:18:01,000 En wat gaat u nu doen? Wereldreis maken, lekker vakantie vieren? 332 00:18:01,005 --> 00:18:06,011 Vakantie?! We kunnen nergens heen! We hebben geen geld! Geen cent. 333 00:18:06,016 --> 00:18:10,008 En we mogen helemaal niet weg. Van onze bevrijders. 334 00:18:10,013 --> 00:18:12,016 Jullie mogen niet weg? Waarom niet? 335 00:18:12,021 --> 00:18:15,012 We moeten nog tien jaar lang doorploeteren! 336 00:18:15,017 --> 00:18:18,024 Wij allemaal! Maar de slavernij is toch afgeschaft? 337 00:18:19,004 --> 00:18:20,016 Ja, officieel wel. 338 00:18:20,021 --> 00:18:23,020 Maar toch moeten we nog tien jaar blijven doorwerken. 339 00:18:24,000 --> 00:18:26,006 Rara hoe kan dat! Gek, he? 340 00:18:26,011 --> 00:18:28,001 En dan verdienen we geen cent! 341 00:18:28,006 --> 00:18:30,016 Dus daarom zijn we niet zo blij vandaag. 342 00:18:30,021 --> 00:18:34,017 Maar komt u over tien jaar nog eens terug, dan zijn we echt vrij. 343 00:18:34,022 --> 00:18:36,009 Hopen we! 344 00:18:36,014 --> 00:18:39,005 Maar ik dacht dat de slavernij was afgeschaft. 345 00:18:39,010 --> 00:18:42,012 Dat klopt. We zijn nu geen slaven meer. 346 00:18:42,017 --> 00:18:45,542 Nee, nu zijn we gewoon onderbetaalde dwangarbeiders 347 00:18:45,567 --> 00:18:48,002 die nog tien jaar moeten doorwerken. 348 00:18:48,007 --> 00:18:50,021 Nee, nee, MOGEN doorwerken. 349 00:18:53,012 --> 00:18:54,024 Dank u wel. Dank u wel! 350 00:18:55,004 --> 00:18:57,006 Ehm, heren, heren! 351 00:18:57,011 --> 00:18:59,010 De slavernij afgeschaft! 352 00:18:59,015 --> 00:19:01,016 Geweldig, geweldig, geweldig. 353 00:19:01,021 --> 00:19:05,005 Maar u had toch slaven, u bent toch, zeg maar, slavenhouder? 354 00:19:05,010 --> 00:19:06,022 Hohoho, dat was ik. 355 00:19:07,002 --> 00:19:10,014 Ik ben nu manager van een plantage met betaalde werknemers. 356 00:19:10,019 --> 00:19:14,012 Nou, ze moeten werken, nog tien jaar, ze hebben geen keus! 357 00:19:14,017 --> 00:19:18,020 Oh, nee, ze krijgen gewoon betaald. Bijna niets. Maar toch iets. Ja. 358 00:19:19,000 --> 00:19:21,014 Vindt u dat het er allemaal eerlijk aan toe gaat? 359 00:19:21,019 --> 00:19:22,019 Ja, heel eerlijk. 360 00:19:22,044 --> 00:19:25,044 Er is een nette vergoeding voor elke slaaf van 300 gulden. 361 00:19:26,000 --> 00:19:27,012 Da's keurig. Bravo! 362 00:19:27,017 --> 00:19:31,007 Oke, dus elke ex-slaaf krijgt 300 gulden? Dat is inderdaad keurig. 363 00:19:31,012 --> 00:19:33,864 Welnee, ben je gek. WIJ krijgen voor elke slaaf 364 00:19:33,889 --> 00:19:37,006 die wij nu kwijtraken door de afschaffing 300 gulden. 365 00:19:37,011 --> 00:19:40,005 Dat is heel veel. Waarom krijgt u dat? 366 00:19:40,010 --> 00:19:44,002 Ze hebben onze spullen afgepakt! Die mensen waren van ons! Ons bezit. 367 00:19:44,007 --> 00:19:47,013 Dat hebben ze afgepakt. Dat moet gecompenseerd. 300 gulden. 368 00:19:47,018 --> 00:19:49,023 Dat is eerlijk gegaan allemaal. 369 00:19:50,003 --> 00:19:52,015 Even tussen ons gezegd en gezwegen... Ja. 370 00:19:52,020 --> 00:19:55,015 Toen we hoorden dat de slavernij werd afgeschaft... 371 00:19:55,020 --> 00:19:58,006 Hebben we heel snel heel veel slaven gekocht! 372 00:19:58,011 --> 00:20:00,022 Zieke slaven, oude slaven, heel veel slaven. 373 00:20:01,002 --> 00:20:03,011 En voor die slaven krijgen we ook 300 gulden. 374 00:20:03,016 --> 00:20:05,003 Dus we zijn rijker dan ooit! 375 00:20:05,008 --> 00:20:07,014 We zijn erg blij met de afschaffing! 376 00:20:07,019 --> 00:20:10,014 We hebben nog steeds dezelfde slaven... Personeel! 377 00:20:10,019 --> 00:20:15,007 Hetzelfde personeel, voor weinig geld en we hebben een flinke bonus van de staat! 378 00:20:15,012 --> 00:20:18,012 Lang leve de afschaffing! Lang leve de afschaffing! 379 00:20:18,017 --> 00:20:20,004 Van de slavernij! 380 00:20:20,009 --> 00:20:22,011 Nou, tot zover Suriname. 381 00:20:22,016 --> 00:20:26,013 Wat we vieren weet ik niet precies, maar ik was erbij! 382 00:20:26,018 --> 00:20:28,005 Terug naar jou, Dorine! 383 00:20:30,017 --> 00:20:34,009 He, he, eindelijk, de slavernij is afgeschaft. 384 00:20:34,014 --> 00:20:36,015 Ja, maar hier in huis nog niet. 385 00:20:36,020 --> 00:20:39,015 Hoezo? Vind je dat ik jou als een slaaf behandel? 386 00:20:39,020 --> 00:20:42,022 Nee, maar ik jou wel! Hier, schillen! 387 00:20:45,018 --> 00:20:47,005 Echt? Ja. 388 00:20:47,010 --> 00:20:48,022 APPLAUS 389 00:20:50,002 --> 00:20:51,023 Multa. Tuli. 390 00:20:52,003 --> 00:20:56,003 Ze noemen jou 'De eerste feminist van Nederland.' 391 00:20:56,008 --> 00:20:59,010 Klopt. Ik ben voor vrouwen, maar ook voor dieren. 392 00:20:59,015 --> 00:21:03,015 Ik ben vegetarier, maar ik kom ook op voor planten. Zoals aardbeien. 393 00:21:03,020 --> 00:21:06,018 Ja, ja, Multatuli is jouw artiestennaam, he? 394 00:21:06,023 --> 00:21:10,009 Klopt. Eigenlijk heet ik Eduard Douwes Dekker. 395 00:21:10,014 --> 00:21:12,001 Saaaai! 396 00:21:12,006 --> 00:21:15,604 En Multa Tuli is uit het Latijn en betekent, even spieken, 397 00:21:15,629 --> 00:21:17,007 'ik heb veel gegeten'. 398 00:21:17,012 --> 00:21:21,003 Nee. Het betekent 'ik heb veel geleden'. 399 00:21:21,008 --> 00:21:24,001 Weet je het zeker? Hier staat 'ik heb veel gegeten'. 400 00:21:24,006 --> 00:21:27,003 Nee, Dorine, 'ik heb veel geleden'. 401 00:21:27,008 --> 00:21:29,020 Oh ja? Wat dan allemaal? 402 00:21:30,000 --> 00:21:33,024 Koppijn, wachten in winkels, sleutels kwijt, trein gemist. 403 00:21:34,004 --> 00:21:37,001 Ja, ja. We gaan naar de grote Multi Tuli Quiz! 404 00:21:37,006 --> 00:21:40,015 Lekke band, fiets gejat. Oh, ik heb zoveel geleden! 405 00:21:40,020 --> 00:21:42,011 GELACH 406 00:21:42,016 --> 00:21:44,013 Zet hem op, Teukoe, ouwe rakker. 407 00:21:44,018 --> 00:21:46,013 Ik pak je! Dat ben ik wel gewend! 408 00:21:46,018 --> 00:21:48,005 Heren, klaar voor? 409 00:21:48,010 --> 00:21:50,024 Hallo allemaal! Welkom weer bij de Kennisquiz. 410 00:21:51,004 --> 00:21:53,017 Aan de ene kant hebben we, zeg het zelf maar. 411 00:21:53,022 --> 00:21:57,020 Ik ben Teukoe Oemar, vrijheidsstrijder van Indie. Weg met de Hollanders! 412 00:21:58,000 --> 00:21:59,020 En aan de andere kant? Van Heutsz. 413 00:22:00,000 --> 00:22:03,011 Ik sta aan de kant van de Hollanders en ik wil heel Indie inlijven. 414 00:22:03,016 --> 00:22:05,009 Wij zijn vijanden. Jazeker. 415 00:22:05,014 --> 00:22:09,005 Oh, hij is zo slim. Hij heeft ons zo vaak in de val laten lopen! 416 00:22:09,010 --> 00:22:10,022 Chapeau Teukoe! 417 00:22:11,002 --> 00:22:13,000 Ze gaven me geld, wapens, een huis. 418 00:22:13,005 --> 00:22:15,009 En ik liep meteen weg naar de rebellen! 419 00:22:15,014 --> 00:22:18,003 We dachten dat hij aan onze kant stond, maar nee. 420 00:22:18,008 --> 00:22:21,015 Daarna trapten ze er weer in! Kreeg ik weer wapens, geld! 421 00:22:21,020 --> 00:22:23,024 Ja, ja, ja, jij bent me er een, Teukoe! 422 00:22:24,004 --> 00:22:26,022 Goed. Multatuli! Hij was de eerste...? 423 00:22:27,002 --> 00:22:29,011 De eerste Nederlander die werd gecremeerd! 424 00:22:29,016 --> 00:22:31,003 De eerste feminist! 425 00:22:31,008 --> 00:22:32,020 Allebei goed. Indie. 426 00:22:33,000 --> 00:22:34,022 Noem 4 eilanden in Indie. 427 00:22:35,002 --> 00:22:38,005 Bali. Lombok. Soemba. Flores. 428 00:22:38,010 --> 00:22:41,018 Helemaal goed. Wat komen de Nederlanders halen in Indie? 429 00:22:41,023 --> 00:22:43,010 Specerijen! Nootmuskaat! 430 00:22:43,015 --> 00:22:46,023 Ze werden rijk over onze rug! Jullie hebben ons uitgebuit! 431 00:22:47,003 --> 00:22:50,014 Da's waar, Teukoe, daar heb je een punt. Sorry. Sorry? Wegwezen! 432 00:22:50,019 --> 00:22:54,017 Noem zoveel mogelijk Nederlandse woorden die zijn ingeburgerd in Indie. 433 00:22:54,022 --> 00:22:56,344 Knalpot, handdoek, notaris, doorsmeer, 434 00:22:56,369 --> 00:22:59,047 koelkast, pannenkoek, ritssluiting, zenuwen. 435 00:23:00,003 --> 00:23:03,024 Goed. Wie was de eerste Nederlander in Nederlands-Indie? 436 00:23:04,004 --> 00:23:06,013 Cornelis de Houtman. Toen begon de ellende. 437 00:23:06,018 --> 00:23:09,007 En toen kwam de VOC. En die roofden ons land leeg. 438 00:23:09,012 --> 00:23:12,023 En die bouwden ziekenhuizen en scholen. En roofden ons land leeg. 439 00:23:13,003 --> 00:23:15,021 En brachten christendom. En roofden ons land leeg. 440 00:23:16,001 --> 00:23:17,013 Het is allebei goed! 441 00:23:17,018 --> 00:23:20,004 De eerste prijs, heel spannend, gaat naar... 442 00:23:20,009 --> 00:23:21,021 Teukoe! Ja! 443 00:23:22,001 --> 00:23:25,001 Je wint een Nederlands eiland naar keuze. 444 00:23:25,006 --> 00:23:28,024 Dan kies ik Terschelling. Nee, Curacao! Die is veel mooier! 445 00:23:29,004 --> 00:23:30,016 En voor u de tweede prijs. 446 00:23:30,021 --> 00:23:34,017 En dat is een jaar dwangarbeid in de zoutmijnen op Java! 447 00:23:34,022 --> 00:23:38,010 Leuk, weer eens wat anders. We sturen Curacao naar je op, Teukoe. 448 00:23:38,015 --> 00:23:41,011 Dit was weer de Kennisquiz voor deze week. 449 00:23:41,016 --> 00:23:43,008 Dag dag! APPLAUS 450 00:23:43,013 --> 00:23:45,002 Ik wist alles, Dorine! 451 00:23:45,007 --> 00:23:48,020 Nou we kunnen nog eeuwen doorpraten, maar helaas, de tijd is om. 452 00:23:49,000 --> 00:23:51,014 En mijn andere boeken dan? Woutertje Pieterse? 453 00:23:51,019 --> 00:23:55,021 Ssst. Volgende keer zijn we er weer, dit was Welkom in de IJzeren eeuw. 454 00:23:56,001 --> 00:23:58,014 Heel jammer, Dorine. He, wat jammer nou! 455 00:23:58,019 --> 00:24:00,006 Dag dag. 456 00:24:00,011 --> 00:24:01,023 Dag. Dag. 457 00:24:02,003 --> 00:24:04,019 Dag. Ssst. Nou, dat zit erop. 458 00:24:04,024 --> 00:24:08,001 En wat doen we nu, Dorine? Je gaat terug naar je eigen eeuw. 459 00:24:08,006 --> 00:24:11,017 He, nee, ik heb honger. Zullen we gaan rijsttafelen? Met sambal? 460 00:24:11,022 --> 00:24:14,020 Lekker. Ik weet een heel leuk Indisch tentje. Ga je mee? 461 00:24:15,000 --> 00:24:17,016 Lekker. Ik eet wel vegetarisch en glutenvrij. 462 00:24:17,021 --> 00:24:20,008 En van die loempiaatjes vind ik altijd lekker. 463 00:24:20,013 --> 00:24:22,011 Zo, nou, dat was het. 464 00:24:22,016 --> 00:24:24,012 Heb jij de afstandsbediening? 465 00:24:24,017 --> 00:24:27,008 Nee, die is toch nog lang niet uitgevonden? 466 00:24:27,013 --> 00:24:29,000 Oh, nee. Ha, ha, ha!