PIANOMUZIEK
HEBREEUWS GEZANG
EEN AUTO STOPT, STEMMEN
GEBONS OP DE DEUR
Ooo!
Doe open! Nu!
Leeg!
Niets.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog leren we hoe kwetsbaar onze beschaving is.
Er worden voor onze ogen oorlogsmisdaden gepleegd.
Niet alleen door de Duitsers, maar ook door onszelf.
RUMOER
Dit is het verhaal van het land waarin we wonen.
Over mensen die hier ooit hebben geleefd.
Mensen zoals jij en ik.
Het is een verhaal met gouden bergen...
en zwarte bladzijden...
die ons laten zien wie we zijn en hoe we zo zijn geworden.
Het is een verhaal over strijd en verzoening.
Over vroeger en nu.
Dit is ons verhaal.
In de jaren voor de Tweede Wereldoorlog...
was ons land nog een koloniale macht.
Behalve de Antillen waren ook Suriname en Indonesië...
in Nederlandse handen.
Begin 20e eeuw zag het hier vaak zwart van de mensen.
Die kwamen hun vrienden of familie uitzwaaien die ze jarenlang...
of misschien wel nooit meer zouden zien.
Vanaf deze Rotterdamse kade vertrok iedere twee weken...
een schip vol post en passagiers naar Nederlands-Indië.
Dat was al 350 jaar onze kolonie in het verre oosten.
En daar waren we maar wat trots op.
Want dankzij ons Indië voelde Nederland zich een wereldmacht.
Ons Indië? Dat is een heel gebruikelijke term...
om de voormalige kolonie Nederlands-Indië aan te duiden...
wat we nu Indonesië noemen.
En het zegt iets over de nabijheid waarmee voor Nederland...
Nederlands-Indië destijds was.
Het was niet ver weg. Het was ook niet per se het verre oosten.
Want iedereen had wel een familielid die daar woonde...
naartoe was verhuisd en ook weer terug zou kunnen komen.
Voor mij en voor anderen is het ook het land...
waar onze ouders en grootouders vandaan komen.
Er woonden zo'n 60 miljoen Indonesiërs...
en een kleine 300.000 Nederlanders in een gebied...
dat 50 keer groter was dan Nederland...
en uitgestrekter dan heel Europa.
Daar lagen de plantages waar al eeuwenlang...
koffie, thee en specerijen werden verbouwd.
Maar intussen exporteerde Nederlands-Indië ook...
aardolie, natuurrubber en tin.
Sinds de 17e eeuw was Nederlands-Indië...
ontzettend belangrijk voor de Nederlandse economie.
Ze werden er rijk van.
En ze zagen eigenlijk dat het bijna ondenkbaar was...
dat Nederland echt succesvol zou kunnen zijn zonder Indië.
Er werd dan ook gezegd: Indië verloren, rampspoed geboren.
Niet dat we altijd wilden blijven vasthouden aan onze kolonie.
Het was de bedoeling...
dat Nederlands-Indië zelfstandig zou worden.
Maar voordat het zover was wilde Nederland nog spoorwegen aanleggen.
En er moesten scholen en ziekenhuizen worden gebouwd.
Nederland zag zichzelf namelijk als goede kolonisator...
die het beste voorhad met de kolonie en z'n bevolking.
Onder leiding van de Nederlandse gouverneur...
moesten de Indonesiërs opgevoed worden tot een beschaafd volk...
dat op eigen benen kon staan.
En dat duurde volgens Nederlandse schattingen...
nog wel een jaar of twee, drie...
honderd.
De gedachte in het koloniale bestuur was:
Indonesië is nog niet rijp voor zelfbestuur.
Ze zijn er nog niet aan toe.
We moeten ze begeleiden naar hun onafhankelijkheid...
omdat ze het nog niet kunnen.
MUZIEK
De Indonesiërs boffen maar met ons, wordt er in Nederland gedacht.
De hele wereld zou een voorbeeld moeten nemen...
aan ons buitenlandbeleid.
Vooral in Europa, waar de spanningen oplopen...
als Duitsland een nieuwe leider krijgt.
Adolf Hitler.
Hij versterkt het Duitse leger...
voor zijn politiek van confrontatie en geweld.
Het ene na het andere gebied wordt ingenomen en bij Duitsland gevoegd.
Ook Nederland begint zich steeds meer zorgen te maken.
Net als in de Eerste Wereldoorlog proberen we neutraal te blijven...
en geen partij te kiezen, in de hoop ook nu buiten schot te blijven.
MUZIEK
Om Hitler niet te irriteren vermijdt de Nederlandse overheid...
iedere kritiek op Duitsland en wat zich daar afspeelt.
COLIJN: We moeten er niet uit lezen dat de regering beducht is...
voor een directe bedreiging van ons land.
Voor zulken opvatting is geen enkele aanleiding aanwezig.
In Nederland zelf wordt ondertussen net gedaan...
alsof alles controle is en niemand zich zorgen hoeft te maken.
Iedereen heeft zich teruggetrokken in zijn eigen kringetje...
en waant zich daar veilig.
Dat is lastig vol te houden als er steeds meer Joodse vluchtelingen...
uit Duitsland naar ons land komen.
Eigenlijk al gelijk vanaf 1933...
probeerden steeds meer Joden uit Duitsland in veiligheid te komen.
Onder andere door naar Nederland te vluchten.
Ze werden mondjesmaat toegelaten.
Er was wel steun voor deze mensen...
maar de regering wilde zo weinig mogelijk vluchtelingen toelaten.
Vaak moesten de Joodse vluchtelingen al hun bezittingen achterlaten...
en kwamen ze gehavend en getraumatiseerd in Nederland aan.
Hier werd hun opvang overgelaten aan de Joodse gemeenschap.
Die deed haar best om voor onderdak en nieuwe kleding te zorgen.
Dat deden ze om te voorkomen dat het Nederlandse volk zich zou ergeren...
aan het beeld van armoedige Joden in de straat en bezwaar ging maken.
Maar dat gebeurde toch.
Ondanks de toenemende terreur in Duitsland...
en ondanks de wanhoop van de Joodse vluchtelingen...
sloot de Nederlandse regering zijn grenzen.
Voortaan waren buitenlandse Joden ongewenste vreemdelingen.
En wie wel ons land binnenkwam moest worden ondergebracht...
in een opvangkamp dat door de Joodse gemeenschap zelf was betaald.
Kamp Westerbork.
Op nog geen 40 kilometer afstand van de Duitse grens.
Dit is ook het beroemde verhaal...
van het Joodse vluchtelingenkamp Westerbork dat toen gebouwd werd.
Toen moest er worden nagedacht over: Waar gaat dat gebeuren?
We hadden de Veluwe, maar de gemeente Elspeet...
waar het plan was gemaakt, maakte enorm bezwaar.
De ANWB maakte bezwaar...
omdat het het toeristenverkeer op de Veluwe zou verzieken.
En toen het uiteindelijk was doorgedrukt...
maakte ook koningin Wilhelmina nog eens bezwaar...
omdat het te dicht bij het Loo was.
Het idee is duidelijk. Het is een Joods probleem...
en Joden moeten het in hoge mate zelf oplossen.
Alle pogingen om Duitsland niet te provoceren...
zijn bij voorbaat kansloos.
Want Hitler heeft allang besloten om ook Nederland aan te vallen.
Met de Duitse invasie van Polen begint de Tweede Wereldoorlog.
Een maand later is Nederland al aan de beurt.
Maar de aanval wordt afgelast vanwege het slechte weer.
En Hitler prikt een nieuwe datum.
Maar liefst 18 keer wordt de Duitse aanval op Nederland gepland...
en toch weer uitgesteld.
De Joodse vluchtelingen hebben het nazibewind van dichtbij meegemaakt.
Ze proberen uit alle macht weg te komen.
SPANNENDE MUZIEK
LUCHTALARM
NADERENDE VLIEGTUIGEN
Van drie uur af hebben Duitse troepen de grens overschreden.
Vliegaanvallen zijn geprobeerd op enkele vliegvelden.
Weermacht en afweer zijn paraat bevonden.
Op 10 mei is het zover.
Pantsertreinen rijden ons land binnen.
Honderden vliegtuigen schenden ons luchtruim.
Duizenden parachutisten landen...
rond vliegvelden bij Den Haag en Rotterdam.
Nederland is in oorlog.
Meteen wordt er een plan in werking gesteld...
waaraan minstens een half jaar is gewerkt:
De vlucht van prinses Juliana en haar gezin.
De dochter van koningin Wilhelmina wordt in veiligheid gebracht...
met deze pantserauto van de Nederlandse bank.
Vanuit Engeland reist Juliana met haar kinderen naar Canada...
waar ze de hele oorlog zal blijven.
Kort daarna vertrok ook koningin Wilhelmina naar Engeland.
Daardoor bleef het kabinet alleen achter.
Hier, in dit fort aan de Waterweg in Hoek van Holland...
hielden de ministers hun laatste vergadering...
waarop ze overlegden wat ze moesten doen.
Officieel mochten ze Nederland niet verlaten.
Volgens de grondwet moet de regering binnen het koninkrijk blijven.
Maar ja, dan zouden ze gevangen worden genomen door de Duitsers.
En daar voelden de ministers niets voor.
Dus wat deden ze? Ook zij vluchtten diezelfde dag nog naar Engeland...
zonder ook maar enige instructie te geven...
aan de ambtenaren die achterbleven.
Alleen het leger krijgt de opdracht om door te vechten.
Heel veel mensen waren ontevreden of teleurgesteld...
over het feit dat de koningin naar Londen was vertrokken...
en niet bij haar volk was gebleven.
Het symbool van de natie was vertrokken en daar was kritiek op.
Velen voelen zich dan ook in de steek gelaten...
en spreken van verraad.
Anderen zijn juist opgelucht dat het Oranjehuis op tijd is ontkomen.
Nederland hoeft het Duitse leger...
maar een paar weken tegen te houden, werd steeds gezegd.
Dan zullen de geallieerden wel te hulp schieten.
Tot dan toe heeft het Nederlandse volk...
alleen optimistische radioberichten gehoord...
over neergeschoten Duitse vliegtuigen en afgeslagen aanvallen.
Maar als Nederland zich op 15 mei 1940 overgeeft...
is iedere hoop vervlogen.
En omdat de ministers en de koningin zijn gevlucht...
is er niemand meer om leiding te geven.
Gewone Nederlanders moeten zelf maar uitzoeken...
hoe ze met de Duitse bezetter omgaan.
Meteen na de Duitse overwinning...
stelde Adolf Hitler een nieuwe leider van Nederland aan.
En die kwam hier, op Huys Clingendael wonen:
De Oostenrijkse Arthur Seyss-Inquart.
De meeste Nederlanders noemden hem spottend Zes-en-een-kwart...
omdat hij mank liep.
Het eerste wat deze rijkscommissaris deed was het bijeenroepen...
van topambtenaren van de Nederlandse ministeries.
Hij vroeg hen om onder Duits toezicht gewoon door te werken.
Die topambtenaren gaan akkoord en blijven op hun post.
Net als bijna ambtenaren van gemeentes en provincies.
Gevolg is dat ze vanaf dat moment deel uitmaken van het Duitse bewind.
De Nederlandse ambtenaren voeren heel precies de eisen van Seyss-Inquart uit...
en proberen zo het respect van de rijkscommissaris te verdienen.
Ze willen laten zien dat hij het bestuur van Nederland...
gerust aan hen kan overlaten.
Wanneer iedere Nederlandse ambtenaar moet opgeven
of hij Joodse ouders en grootouders heeft...
is er dan ook bijna niemand die dat weigert.
Het zijn de Nederlandse ambtenaren zelf die op het idee komen...
om alle Joden te registreren bij de uitreiking van hun paspoorten.
In het bevolkingsregister krijgen de persoonskaarten van Joden...
een speciaal merkteken om ze makkelijker te kunnen terugvinden.
Mocht dat later ooit nodig zijn.
Er wordt zelfs vooruitgelopen op beslissingen van de Duitsers...
door Joodse werknemers preventief te ontslaan.
Ze moeten zichzelf maar niet te veel...
op de voorgrond plaatsen, wordt er gezegd.
De Nederlandse ambtenaren beschouwden zich...
als steunpilaren van staat en maatschappij. Heel simpel.
De ambtenaren in Nederland hadden een zelfbeeld:
Wij belichamen de continuïteit.
Toen de ministers weg waren, hadden de leidende ambtenaren met name...
het idee van: Oké, nu krijgen we de ruimte.
Aangemoedigd door de bezetter maakten Nederlandse ambtenaren...
een nieuw persoonsbewijs, dat zelfs in Berlijn werd geprezen.
Het was technisch en administratief
het meest perfecte identiteitsbewijs van Europa...
en bleek tijdens de hele oorlog niet te vervalsen.
Er werd een letter J in gestempeld...
waardoor Joden altijd en overal te herkennen waren.
Het persoonsbewijs in Nederland was zo vakkundig gemaakt...
dat het enorm moeilijk was om te vervalsen, na te maken.
Het was eigenlijk een waterdicht systeem.
Het was een enorm belangrijk hulpmiddel voor de nazibezetter...
voor de bezetter van ons land om hun beleid uit te voeren.
De Duitsers konden tevreden zijn.
Behalve wat incidentele protesten was er in Nederland...
nauwelijks sprake geweest van serieus verzet.
Het bestuur in ons land stond nog overeind...
en was onder Duitse leiding geplaatst.
De Nederlandse economie was geruisloos ingezet...
voor de Duitse oorlogsindustrie.
De Duitsers gedroegen zich op hun beurt...
over het algemeen vreedzaam en correct.
Ze zagen de Nederlanders als Germaans broedervolk...
dat later zou worden opgenomen in het Duitse Rijk.
En heel wat Nederlanders zagen dat wel zitten.
Maar liefst 25.000 van hen gaan vrijwillig bij de Duitse SS.
En dat is de hoogste opkomst van alle bezette landen.
EEN OPZWEPENDE SPEECH KLINKT
Het lag aan de Nederlandse samenleving...
die wellicht onverschillig was.
Of bezig was met z'n eigen ding tijdens die bezetting.
Dat was al moeilijk genoeg.
En dus minder gaf om in het verzet te komen en mensen te redden.
DUITS
Het merendeel van de Nederlanders houdt instinctief...
aan hun oude leven vast en probeert er maar het beste van te maken.
Ze hebben het gevoel dat het allemaal wel meevalt...
omdat de bezetter zich relatief rustig houdt...
en de Nederlandse ambtenaren volop meewerken.
Voor anderen valt het helemaal niet mee.
DUITSE MUZIEK
Joodse Nederlanders, maar ook vluchtelingen...
hebben zo veel vertrouwen in de Nederlandse overheid...
dat ze zich veilig wanen.
En dat blijkt een vergissing.
SPANNENDE MUZIEK
GEBONS OP DE DEUR
Open!! Nu!
Leeg.
SPANNENDE MUZIEK
ANGSTIG GEFLUISTER
SPANNENDE MUZIEK
Als steeds meer anti-Joodse maatregelen worden genomen...
komen de Joden snel alleen te staan. Buren en kennissen nemen afstand.
De rest van de bevolking beseft dat alleen Joden worden vervolgd.
En houdt zich koest in de hoop dat het daarbij zal blijven.
UITROEPEN OP DE ACHTERGROND
SPANNENDE MUZIEK
We konden ons niet voorstellen dat anti-Joodse maatregelen...
tot zo'n massamoord, vernietiging, wegvagen van een gemeenschap zou leiden.
Zo werden Nederlandse Joden in korte tijd uit de samenleving...
verwijderd en afgevoerd naar kampen als Westerbork en Vught.
Al waren de meeste Nederlanders tegen hun deportatie,
toch deden ze vrijwel niks om die tegen te houden.
Integendeel. Het waren Nederlandse instanties:
gemeentehuizen, spoorwegen en politie die zorgden...
dat de transporten soepel en stipt verliepen.
Ze droegen zo bij aan vernietiging van ruim 100.000 landgenoten.
Driekwart van onze Joodse bevolking. Het hoogste aantal van West-Europa.
Onder onze neus wordt een hele bevolkingsgroep...
uit de samenleving verwijderd en naar vernietigingskampen afgevoerd.
En wie daar moeite mee heeft, kan bij niemand terecht.
SPANNENDE MUZIEK
Op geen enkel moment keren de leidinggevende ambtenaren zich...
tegen vervolging van Joden of zoeken naar manieren om hen te redden.
Ze zijn bereid om hun handen van de Joden af te trekken als de rest...
van het Nederlandse volk maar met rust wordt gelaten.
En de ministers en koningin Wilhelmina in Londen?
Zij weten van de deportaties en de Jodenvervolging,
maar houden zich zo goed als stil.
Daar heeft ze pas maanden later, eind '43, iets over gezegd.
Dat was voor veel Joden in Nederland al veel te laat.
Die waren er al niet meer.
'De prioriteit moet liggen bij het winnen van de oorlog. Dan redden we de Joden ook.
Dat was een misrekening.
Er waren enorm veel Joden vermoord voor de oorlog was afgelopen.
De eerste oorlogsjaren kwam verzet tegen de Duitsers maar niet op gang.
Het bleef beperkt tot kleine groepen met morele of politieke bezwaren.
Zoals Utrechtse studentes die met gevaar voor eigen leven Joodse kinderen redden.
Of communistische arbeiders in Amsterdam die de Februaristaking begonnen.
Maar ieder verzet werd door de Duitsers
hardhandig de kop ingedrukt en doofde weer uit.
Tot april 1943. Toen brak hier in een machinefabriek in Hengelo...
een staking uit die een keerpunt in de oorlog zou betekenen.
De aanleiding is het Duitse plan om Nederlandse soldaten gevangen...
te nemen en als dwangarbeiders naar Duitsland te sturen.
Spontaan leidt dat tot een staking die zich vanuit Twente...
over het hele land verspreidt. Het ene na het andere bedrijf doet mee.
Totdat zo'n 200.000 Nederlandse mannen en vrouwen in landbouw...
industrie en gemeente-instanties het werk hebben neergelegd.
Het is de grootste staking uit de Nederlandse geschiedenis...
en het meest massale protest van heel bezet Europa.
Tot dan toe was het Nederlandse volk steeds gezagsgetrouw en volgzaam.
Maar die houding heeft er alleen toe geleid dat landgenoten...
ongehinderd kunnen worden uitgebuit, afgevoerd en vernietigd.
Bij de April-mei-stakingen realiseert de bevolking zich...
dat de Nederlandse overheid geen bescherming kan bieden,
omdat het in dienst staat van de Duitsers.
Vanaf dan laten de Nederlanders zich niet meer leiden door het gezag.
Ze gaan voortaan hun eigen weg.
Het betekent niet dat het Nederlandse volk
zich op grote schaal verzet tegen de Duitsers.
Bijna 90% van alle Nederlanders blijft zich aanpassen.
Slechts een enkeling durft in actie te komen.
SOMBERE MUZIEK
Ze worden gedreven door vaderlandsliefde of rechtsgevoel...
en vinden alles geoorloofd, Zolang het maar voor 'de goede zaak' is.
BRAND BREEKT UIT
SOMBERE MUZIEK
De Duitsers beseften inmiddels dat het Nederlandse volk
niet bij het Duitse Rijk wilde horen.
Ze lieten dan ook alle schijn varen
en beantwoordden iedere vorm van verzet met meedogenloos geweld.
In het wilde weg werd er op stakers geschoten.
Duizenden werden er opgepakt en 80 werden zonder enige vorm van proces gefusilleerd.
Onder andere hier, op de Waterberg, achter Openluchtmuseum Arnhem.
SOMBERE MUZIEK
De Duitse terreur leek succes te hebben, want na vijf dagen...
gingen de stakers weer aan het werk. Maar er was iets veranderd.
De publieke opinie was omgeslagen en bij het Nederlandse volk...
ontstond een gevoel van saamhorigheid tegen de bezetter.
Helemaal wanneer de bevrijding nabij lijkt.
Op 6 juni 1944 landen de geallieerden in Normandië.
Razendsnel bevrijden ze Frankrijk en België.
Om de Geallieerden te helpen
roept de Nederlandse regering op tot een spoorwegstaking.
Maar als de aanval bij Arnhem mislukt
en de opmars tot stilstand komt, blokkeren de Duitsers...
al het vervoer van voedsel en brandstof naar West-Nederland.
Als straf voor de staking.
Overal breekt bestuurlijke chaos uit. Iedereen staat er alleen voor.
Mensen waren echt door alle reserves heen, fysiek en mentaal...
en qua voorraden. Toen kwam nog eens die rottige winter.
Er was voedsel, maar dat kwam niet terecht waar het hoorde te zijn.
Niet voor niks zijn de grote steden in het westen het grootste slachtoffer geworden.
Daar woonden de meeste mensen en was het minst te eten.
Uitgehongerde vrouwen en kinderen trekken met karren en fietsen...
naar het platteland om eten te kopen of te bedelen.
Leegstaande huizen van Joden worden stiekem gesloopt om de kachel te kunnen stoken.
De hongerwinter vormt een ongekende humanitaire crisis...
waarin zo'n 20.000 Nederlanders sterven van de honger en de kou.
Daarnaast is 20% van de bevolking verdreven van huis.
Ze zijn weggevoerd, ondergedoken,
ze verrichten dwangarbeid in Duitsland of creperen in een concentratiekamp.
Iedereen snakt naar het einde van de oorlog.
MUZIEK
ER WORDT GEKLOPT
MUZIEK
VROLIJKE MUZIEK
HISTORISCH COMMENTAAR: Thans is het ogenblik gekomen...
dat we u het einde van de oorlog in Europa kunnen aankondigen.
De capitulatie van alle Duitse strijdkrachten
vond vanochtend vroeg om 2.41 uur plaats
in een klein schoolgebouw waarin generaal Eisenhowers hoofdkwartier is gevestigd.
VROLIJKE MUZIEK
Na de bevrijding is de eerste taak van de nieuwe regering...
om het Nederlandse volk weer in het gareel te krijgen.
Dat is nog steeds in oorlogsstemming en wil iedereen straffen die 'fout' is geweest.
Zoals landverraders en moffenmeiden, die een relatie hebben gehad met een Duitser.
SNIKKEND: Nee!
Nee!
Niemand wil dat overlaten aan de politie of het lokale bestuur.
Die hebben samengewerkt met de Duitsers en waren zelf vaak fout.
Daarom begint de bevolking op eigen houtje
verdachte personen op te pakken en te bestraffen.
Door het hele land worden duizenden Nederlanders
uit hun huis gehaald en op straat mishandeld en vernederd.
Neehee...
Vooral verzetsstrijders vinden dat zij het morele recht aan hun zijde hebben.
Ook al zijn de meeste pas de laatste oorlogsmaanden bij 't verzet gegaan.
Deze 'Septemberridders' krijgen al gauw een kans om zich alsnog te bewijzen.
Want 11.000 kilometer verderop werd Nederlands-Indië bezet...
door een land dat minstens zo agressief was als Hitler-Duitsland.
Japan.
Dat had in '42 onze kolonie veroverd
om de oliebronnen en rubberplantages in handen te krijgen.
Daarna was ieder contact verbroken.
Niemand wist meer wat er in Nederlands Indië gebeurde.
SCHOTEN
Nederland gaat ervan uit dat zijn Indonesische onderdanen zullen...
hunkeren naar de bevrijding en de terugkeer van het koloniale gezag.
Dus worden vrijwilligers opgeroepen om Nederlands-Indië te bevrijden.
Vooral verzetslieden melden zich daarvoor aan.
In hun ogen is de strijd in Nederlands-Indië hetzelfde als in Europa.
Maar ditmaal spelen zij de rol van geallieerden.
Ze gaan op weg om het Japanse fascisme te verslaan
en het arme Indonesische volk te bevrijden.
HIJ CLAXONNEERT
MUZIEK
LUIDE EXPLOSIE
Maar voor ze in actie kunnen komen maken twee atoombommen op Japan
een einde aan de Tweede Wereldoorlog.
De oorlogsvrijwilligers leken hun kans te missen.
Want voor zij Nederlands-Indië bereikten, gaf Japan zich over.
De kolonie had net zwaar geleden onder de Japanse bezetting...
en de bevolking was grotendeels passief gebleven.
Behalve tienduizenden jongeren.
Die hadden zich voor de oorlog al verzet tegen het koloniale bewind.
Ze lieten zich door niemand meer onderdrukken.
Toen in 1945 de onafhankelijkheid van Indonesië werd uitgeroepen...
keerden de jonge vrijheidsstrijders zich dan ook tegen de Nederlanders.
De oorlogsvrijwilligers kregen toch nog waarvoor ze kwamen...
Een zeer gewelddadige voortzetting van de Tweede Wereldoorlog.
SOMBERE MUZIEK
Beide partijen pleegden oorlogsmisdaden.
Net als in de Tweede Wereldoorlog was alles toegestaan 'voor de goede zaak'.
De Indonesiërs wilden niet opnieuw door Nederland worden gekoloniseerd.
Ze vochten voor de onafhankelijkheid van hun land.
Nederland streed vanuit het vooroorlogse ideaal van goede vader.
Die een kolonie pas loslaat als die op eigen benen kon staan.
En dat was een misvatting.
Je ziet dat militairen die in Indonesie moesten vechten...
tegen de Indonesische bevolking...
zagen dat ze regelmatig over de schreef zijn gegaan.
In dagboeken van Nederlandse militairen lees je:
'Wij zijn niet beter dan de SS'ers.' Dat was een pijnlijke constatering.
Ze hoopten daar het beter te doen, maar moesten toegeven...
dat ze daarin niet verschilden van een Duitse bezetter.
Onder internationale druk
trekken de Nederlandse troepen zich terug uit Indonesië.
INGETOGEN MUZIEK
De Tweede Wereldoorlog voelde als een breuk met het verleden.
En nog steeds spreken we over de tijd van ná de oorlog en ervoor.
Toen Nederland nog blaakte van zelfvertrouwen.
We voelden ons moreel verheven boven de rest van de wereld.
Maar daar was niets van overgebleven.
Om het verscheurde gevoel een plaats te geven, ontstond er...
een nieuw zelfbeeld waarin Nederland het onschuldige slachtoffer werd.
De bezetting, de hongerwinter en de Jodenvervolging,
het was ons allemaal overkomen.
En Nederlands-Indië? Dat was zo pijnlijk,
daar werd helemaal niet meer over gesproken.
♪Je moet je als omroepster heel goed verzorgen
♪Je haar in de krul Je gezicht in de plooi
MUZIEK
Uiteindelijk vind ik dat je op individueel niveau
moet kunnen zeggen of iemand goed of fout was.
Of iemand het juiste heeft gedaan of het slechte heeft gedaan.
Maar om dat over een hele grote kam te scheren en te zeggen:
die groep was goed en die slecht... Zo simpel is het niet.
Je moet goed kijken naar de persoonlijke situatie
of je iets kunt zeggen over goed of fout.
MUZIEK
Er is iets veranderd na de Tweede Wereldoorlog.
Er is een geest gekomen van meer samenwerken.
We hebben te maken met een gemeenschappelijke opdracht: wederopbouw van dit land.
Nederland houdt zich niet langer afzijdig zoals voor de oorlog.
Maar sluit bondgenootschappen om economisch en militair samen te werken.
Ons land wordt in korte tijd weer opgebouwd en er breekt een periode van welvaart aan.
Want nog steeds geldt: God schiep de aarde maar de Nederlanders Nederland!
Of geven we onszelf daarmee te veel eer?
Hebben we gewoon geluk gehad dat Nederland aan de Noordzee en de grote rivieren ligt?
En danken we het alleen aan de handel dat Nederland er steeds bovenop komt?
Of bestaat er toch zoiets als een typisch Nederlandse mentaliteit?
Een instelling van 'niet zeuren maar schouders eronder'...
die ons eeuwenlang werd ingeprent, omdat we anders natte voeten kregen.
Of maken we dat onszelf wijs?
En wordt alles bepaald door toevallige keuzes?
MUZIEK
Iedere keuze verandert de loop van de geschiedenis.
GEJOEL
EXPLOSIE
Iedere beslissing om iets te doen...
of niets te doen...
heeft gevolgen.
MUZIEK
Niet alleen in het verleden, maar ook in het nu.