Υπάρχουν πολλά μέρη όπου μπορεί να έρθεις αντιμέτωπος...
με τον αρχαίο κόσμο.
Αλλά πρέπει να ομολογήσω, αυτό είναι το πιο καταπληκτικό.
Αυτή η κολοσσιαία πέτρινη κεφαλή είναι περίπου 3.000 ετών.
Φτιάχτηκε από τους Ολμέκους...
τον πρώτο πολιτισμό στην Κεντρική Αμερική.
Είναι πραγματικά μεγάλο.
Η κόρη του ματιού έχει πλάτος 30 εκατοστών.
Ζυγίζει σχεδόν είκοσι τόνους.
Ανάμεσα στα χείλη μετά βίας μπορείτε να διακρίνετε τα δόντια.
Διακρίνονται οι ίριδες των ματιών...
και ένα γεμάτο ακαλαίσθητο φρύδι.
Είναι δύσκολο να μην αισθάνεστε λίγη συγκίνηση...
από τη στενή συνάντηση...
με την εικόνα ενός ατόμου από το μακρινό παρελθόν.
Μιας και αποκαλύφθηκε το 1939...
αυτή η κεφαλή ήταν πραγματικό αίνιγμα.
Ποιον αναπαριστά; Γιατί φτιάχτηκε;
Και γιατί μόνο το κεφάλι;
Οι Ολμέκοι μας άφησαν πολύ λίγα στοιχεία.
Αλλά αυτό που μας έδωσαν είναι μια δυναμική υπενθύμιση...
ότι χωρίς να έχει σημασία η τοποθεσία...
όταν αρχικά οι πολιτισμοί δημιούργησαν τέχνη, αφορούσε εμάς.
Θέλω να εξερευνήσω γιατί συμβαίνει αυτό.
Για ποιο λόγο το έκαναν αυτοί οι πρωτόγονοι άνθρωποι;
Ποιος ο ρόλος των εικόνων του σώματος...
για τις κοινωνίες που τις δημιούργησαν για πρώτη φορά;
Δεν θα επικεντρωθώ απλώς στους καλλιτέχνες.
Θέλω να ακολουθήσω μια διαφορετική προσέγγιση.
Θα προσπαθήσω να δω αυτά τα σώματα...
μέσα από τα μάτια των ανθρώπων που έζησαν μαζί τους.
Που τους μεταχειρίστηκαν και τους παρατήρησαν.
Και δεν είναι μόνο αυτό.
Θέλω να δείξω πώς ένας συγκεκριμένος τρόπος...
παρουσίασης του ανθρώπινου σώματος...
αυτός που ανάγεται πίσω στην αρχαία Ελλάδα...
είχε μεγαλύτερη επιρροή από οποιονδήποτε άλλον...
διαμορφώνοντας τον δυτικό μας τρόπο αντίληψης.
Επιστρέφοντας, τελικά, στους Ολμέκους...
θα δούμε πώς ο τρόπος που παρατηρούμε...
μπορεί να προκαλέσει σύγχυση ή ακόμη και διαστρέβλωση...
στην κατανόηση πολιτισμών πέρα από τον δικό μας.
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ
ΠΩΣ ΠΑΡΑΤΗΡΟΥΜΕ Με τη Μαίρη Μπέαρντ
Μπορούμε να δούμε μέσα από τα μάτια των ανθρώπων στο μακρινό παρελθόν;
Δύσκολο, αλλά περιστασιακά έχουμε την ευκαιρία.
Ήταν περίπου πριν 2.000 χρόνια όταν ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός...
έφτανε στις Θήβες με την ακολουθία του.
Είχε έρθει να ρίξει μια ματιά στις παρυφές της αυτοκρατορίας του.
για να επιθεωρήσει τα θαύματα της αρχαίας Αιγύπτου...
που ήταν ήδη χιλιάδων ετών.
Ο Αδριανός λάτρευε τα ταξίδια...
περισσότερο από κάθε άλλο Ρωμαίο αυτοκράτορα.
Φαίνεται ότι είχε πάει παντού. Και με αυτή την ευκαιρία...
θα ήθελε να επισκεφτεί ίσως το πιο διάσημο μέρος...
της Αιγυπτιακής κληρονομιάς.
Ίσως το μεγαλύτερο πέντε αστέρων τουριστικό αξιοθέατο...
σε ολόκληρο τον αρχαίο κόσμο.
Δεν ήθελε να δει τις Πυραμίδες, αλλά αυτά τα κολοσσιαία αγάλματα.
Κατασκευάστηκαν περίπου το 1300 π.Χ.
Αρχικά, ήταν αγάλματα του Φαραώ Αμένωφι.
Διακριτικό σημάδι του τάφου του.
Όμως με το πέρασμα του χρόνου άλλαξε η έννοιά τους.
Τις ημέρες του Αδριανού...
θεωρούνταν ότι απεικόνιζαν έναν μυθικό Αφρικανό βασιλιά...
τον Μέμνων.
Αυτό που τα έκανε τόσο ελκυστικά...
είναι ότι προκαλούσαν κάτι που κανένα άλλο άγαλμα δεν μπορούσε.
Αν είστε τυχεροί και έρθετε νωρίς το πρωί...
είτε τι πιστεύετε, είτε όχι, θα ακούσετε να βγάζουν ήχο.
Μοιάζει με τον ήχο λύρας με σπασμένη χορδή.
Αλλά ακόμα και για την εξοχότητά του...
δεν ήταν σίγουρο ότι θα έβγαζε ήχο κάθε ημέρα.
Θα ήταν πολύ καλός οιωνός αν το έκανε.
Έκπληξη προκαλεί το ότι η παρουσία του Αδριανού καταγράφηκε...
εξαιτίας ενός βανδαλισμού. Οι αρχαίοι τουρίστες...
σκάλιζαν τις σκέψεις τους στο πόδι του αγάλματος.
Στην παρέα του Αδριανού, βάνδαλος ήταν μία κυρία επί των τιμών.
Η Ιουλία Βάλβιλλα...
κατέγραψε τις εντυπώσεις της με Ελληνικούς στίχους.
Τη μισή μου ζωή περίμενα για να βρεθώ εδώ πάνω.
Αναζητώ το ποίημα της Βάλβιλλα.
Εδώ είναι ένα μέρος αυτών που έγραψε.
Κατά κάποιο τρόπο, είναι η αρχή ενός ημερολογίου...
με τις εμπειρίες της από τον Μέμνων γιατί σε αυτή την περίπτωση λέει...
ότι παρόλο που έφτασαν πολύ νωρίς δεν άκουσαν τίποτα.
Υπάρχει κι άλλο εδώ.
Υπάρχει το όνομά της γραμμένο στην κορυφή.
Και θέλοντας να δείξει έμφαση...
αναφέρει εδώ ότι "ο άρχοντας Αδριανός άκουσε τον Μέμνων".
Στην πραγματικότητα δεν ήταν σπουδαία ποιήτρια.
Οι στίχοι όμως μας δίνουν μία από πρώτο χέρι γεύση...
του πώς ένιωθε ευρισκόμενη εδώ.
Και είναι συγκινητικό που μπορούμε να ακολουθήσουμε τα βήματα...
της παρέας του Αδριανού, να κοιτάμε αυτά που έβλεπαν...
ακόμα κι αν δεν μπορούμε να ακούσουμε τον ήχο.
Κανείς δεν ξέρει πώς παραγόταν ο ήχος ή γιατί σταμάτησε...
μιας και το άγαλμα είναι απόλυτα σιωπηλό τώρα.
Ένα πράγμα όμως είναι ξεκάθαρο.
Η ιστορία του αγάλματος του Μέμνων είναι ένα λαμπρό παράδειγμα...
του πώς επιδρά στον κόσμο η εικόνα του ανθρώπινου σώματος.
Όχι μόνο ως παθητικά αντικείμενα που θαυμάζονται με έκπληξη...
αλλά ως ενεργό μέρος...
μιας διαδραστικής αμφίδρομης σχέσης.
Το τραγούδι μπορεί να είναι σπάνιο, αλλά οι παραστάσεις προξενούν κάτι.
Επίσης, η υπόθεση μας υπενθυμίζει ότι η ιστορία της τέχνης...
δεν είναι απλώς η ιστορία των καλλιτεχνών...
αντρών και γυναικών που ζωγράφισαν ή σκάλισαν.
Είναι επίσης η ιστορία αντρών και γυναικών όπως η Ιουλία Βάλβιλλα...
που ερμήνευσαν αυτά που είδαν και του τρόπου που το έκαναν.
Αν θέλουμε να κατανοήσουμε την εικόνα του σώματος...
νομίζω ότι πρέπει να γυρίσουμε τους θεατές πίσω...
εκεί που ενσαρκώθηκε η τέχνη.
Τα καλύτερο μέρος για να το κάνουμε αυτό, είναι η αρχαία Ελλάδα.
Και συγκεκριμένα, η πόλη των Αθηνών γύρω στο 700 π.Χ.
Όχι πολύ μεγάλη πόλη για τα πρότυπά μας...
ήταν πυκνοκατοικημένη και έβρισκες ανθρώπους...
διαφορετικών τάξεων και υποβάθρων...
να δοκιμάζουν την αστική ζωή.
Ένα από τα πιο ξεχωριστά πράγματα για τον Αθηναϊκό πολιτισμό...
ήταν η έντονη εστίαση στο νεανικό, αθλητικό σώμα.
Το σώμα αυτό ήταν σύμβολο πολιτικής και ηθικής αρετής.
Και η Αθήνα έγινε μια πόλη γεμάτη από εικόνες...
αφιερωμένες στην ανθρώπινη μορφή.
Στην Ελληνική τέχνη δεν θα συναντήσουμε τοπία.
Ούτε νεκρή φύση, σχεδόν ποτέ.
Η ελληνική τέχνη σημαίνει αγάλματα και σχέδια...
έργα ζωγραφικής και απεικόνιση ανθρώπων.
Αυτές οι εικόνες ήταν παντού.
Ήταν εκεί παίζοντας το ρόλο τους.
Φανταστείτε τις δημόσιες πλατείες ή τα σκοτεινά άδυτα...
γεμάτα από πέτρινους ανθρώπους μαζί με αυτούς από σάρκα και αίμα.
Συλλαμβάνουμε το νόημα αν δούμε τη μορφή της τέχνης...
που περιείχε περισσότερα σώματα από οποιαδήποτε άλλη.
Το κόκκινο και το μαύρο των αθηναϊκών κεραμικών.
Αυτά είναι μερικά από τα καλύτερα παραδείγματα που έχουμε.
Κατασκευασμένα περίπου το 600 π.Χ. φτιάχτηκαν με λαμπερά χρώματα...
χρησιμοποιώντας μια περίπλοκη διαδικασία πολλαπλού ψησίματος.
Φτιάχτηκαν εκατομμύρια από αυτά...
και σχεδόν σε όλα υπήρχαν ανθρώπινες εικόνες.
Αγγειοπλαστική που έκανε την ανθρώπινη εικόνα...
πανταχού παρούσα σε όλη την Αθήνα.
Αυτά είναι δύο από τα αγαπημένα μου Ελληνικά αγγεία.
Είναι συνηθισμένα πιατικά. Καθημερινά οικιακά είδη...
που μπορούν να βρεθούν στο ράφι της κουζίνας του Αθηναϊκού σπιτιού.
Το μεγαλύτερο από τα δύο είναι ένα δοχείο ψύξης κρασιού.
Το έβγαζαν όταν μαζεύονταν για να πιουν.
Το μικρότερο είναι ένα συνηθισμένο δοχείο νερού.
Αλλά οι εικόνες και στα δύο είναι κάτι περισσότερο από διακοσμητικές.
Εικόνες που λένε στους Αθηναίους πώς να είναι Αθηναίοι.
Σε αυτήν βλέπουμε να αποτυπώνεται το πρότυπο της Αθηναίας συζύγου.
Είναι εκεί, καθισμένη.
Μια νεαρή υπηρέτρια της δίνει το μωρό της...
και στα πόδια της έχει ένα καλάθι με μαλλί.
Αυτό μας απαντά στο ερώτημα...
"Τι δουλειά έκαναν οι Αθηναίες σύζυγοι";
Έκαναν παιδιά και έπλεκαν.
Αυτό είναι λίγο διαφορετικό...
επειδή καλύπτεται από μυθικά πλάσματα που αποκαλούσαν σάτυρους.
Ήταν μισοί άνθρωποι και μισοί ζώα.
Είναι παντού σε αυτό και δείχνουν τύφλα στο μεθύσι.
Ισορροπούν μεγάλα κύπελλα σε πολύ ανόητα μέρη.
Αυτό εδώ έχει κρασί...
που χύνεται στο στόμα του μέσω ενός δερμάτινου τομαριού.
Κάτι ανάλογο με το να πίνεις ουίσκι κατευθείαν από το μπουκάλι.
Τώρα, τι δουλειά είχε κάτι τέτοιο στο τραπέζι που τα έπιναν;
Αν αυτό το αγγείο...
υποδείκνυε στις Αθηναίες πώς να είναι γυναίκες...
αυτό δημιουργούσε πιο δύσκολες ερωτήσεις.
Σχετικά με τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στον άνθρωπο και το ζώο.
Για το πόσο κρασί έπρεπε να καταναλωθεί...
πριν μετατραπείς σε τέρας.
Δεν είναι προειδοποιήσεις για την υγεία, όπως στις ημέρες μας...
αλλά εικόνες που χρησιμοποιούσαν οι Αθηναίοι...
για να δείξουν τι σήμαινε για αυτούς πολιτισμός.
Αυτό που τους ξεχώριζε από τους βάρβαρους, έξω από την πόλη.
Μια εκδοχή του πολιτισμού που απέχει πολύ...
από τις υψηλές ιδέες του ελληνικού πολιτισμού όπως τον διαδίδουμε.
Βαθιά φυλετικός και άκαμπτα ιεραρχικός.
Χλευάζει ξεκάθαρα όσους το πρόσωπο, σώμα ή οι συνήθειες...
δεν ταυτίζονται μαζί του.
Από τους ξένους βάρβαρους έως τους άσχημους ηλικιωμένους...
τους παχείς και πλαδαρούς.
Όμως, είτε σας αρέσει, είτε όχι...
αυτό που βλέπουμε εδώ είναι οπτικές εικόνες...
που συνθέτουν την ιδέα ενός πολιτισμένου ανθρώπινου όντος.
Φυσικά, το ανθρώπινο σώμα μπορεί να κάνει διαφορετικά πράγματα...
και το ίδιο και οι εικόνες του.
Οι Αθηναίοι το εκμεταλλεύτηκαν αυτό...
και δημιούργησαν κι άλλα σώματα για διαφορετικούς σκοπούς.
Αυτό είναι ένα από τα πιο μεγαλοπρεπή αγάλματα...
μνημείο που όμοιό του δεν βρέθηκε στην αρχαία Ελλάδα.
Είναι η Φρασίκλεια.
Σημαίνει περίπου, "Αυτή που γνωρίζει τη φήμη της".
Η Φρασίκλεια σκαλίστηκε σε μάρμαρο γύρω στο 550 π.Χ...
αλλά ήρθε στο φως το 1972.
Ντυμένη με περίτεχνη περιβολή διατηρείται σε άριστη κατάσταση.
Τα ίχνη κόκκινου χρώματος μας υπενθυμίζουν κάτι.
Ότι τα περισσότερα Ελληνικά γλυπτά ήταν βαμμένα με έντονα χρώματα.
Έχει και αυτό το χαμόγελο...
κοινό χαρακτηριστικό των πρώτων ελληνικών γλυπτών.
Αυτό που μου αρέσει σε αυτήν είναι ο τρόπος που μας ελκύει σαν θεατές.
Με το βλέμμα ευθεία μπροστά μας προκαλεί να την προσέξουμε...
που κρατά αυτό το λουλούδι στο χέρι.
Δεν είναι σαφές αν είναι δικό της ή αν προσπαθεί να μας το δώσει.
Και στην περιγραφή, είναι σαν να απευθύνεται σε εμάς.
Λέει ότι είναι "Το Μνήμα της Φρασίκλειας".
Και σαν να το λέει με τη φωνή της, αναφέρει...
"Θα καλούμαι κόρη για πάντα"...
"αφού οι θεοί αυτό το όνομα μου όρισαν"...
"αντί για γάμο".
Μιας και πέθανε πριν παντρευτεί.
Υπέροχο είναι το ότι μοιάζει σαν να διοργανώνει μια συνάντηση.
Μια συνάντηση που αν προσπαθήσουμε περισσότερο...
ίσως προλάβουμε να μετέχουμε.
Η Φρασίκλεια αντιμετώπισε τον θάνατο με παρρησία...
αρνούμενη κατηγορηματικά να ξεχαστεί.
Όμως μπορεί η εικόνα ενός ατόμου να καθορίσει τον χρόνο...
να αναστείλει τον θάνατο...
ή ακόμα και να τον αρνηθεί για μια στιγμή;
Αυτά τα ζωντανά πρόσωπα από τη Ρωμαϊκή Αίγυπτο...
φαίνεται πως το πετυχαίνουν.
Αν και έχουν περάσει 2.000 χρόνια από το θάνατο αυτών των ανθρώπων...
είναι σαν να βρίσκονται ακόμα μαζί μας.
Είναι σαν πορτρέτα που κρέμονται στους τοίχους των γκαλερί.
Και εκεί τις βλέπουμε συχνά.
Αυτά τα πορτρέτα όμως είναι από φέρετρα.
Λίγα έχουν παραμείνει ανέπαφα, αλλά αυτό είναι ένα από αυτά.
Μέσα του ένας άντρας με το όνομα, Αρτεμίδωρος.
Η πανάκριβη σαρκοφάγος απεικονίζει έναν κοσμοπολίτικο τρόπο θανάτου.
Η μούμια του αποτελεί ένα θαυμάσιο κράμα...
παραδόσεων της Αιγύπτου, της Ελλάδας και της Ρώμης.
Στο περίβλημα μπορείτε να δείτε χαρακτηριστικές αιγυπτιακές σκηνές.
Υπάρχει μια μούμια ξαπλωμένη στο ανάκλιντρο...
και εκείνοι οι περίεργοι αιγυπτιακοί θεοί, με κεφαλές ζώων.
Το όνομά του είναι Ελληνικό.
Λέει, "Αρτεμίδωρε, κουράγιο".
Το πρόσωπό του είναι ένα κατεξοχήν Ρωμαϊκό πορτρέτο.
Φυσικά και προγενέστεροι πολιτισμοί απεικόνισαν το ανθρώπινο πρόσωπο...
αλλά ήταν οι Ρωμαίοι αυτοί που κατάφεραν τέτοια ομοιότητα.
Σχεδιασμένα φωτεινά μέρη και σκιές...
η σάρκα ζωγραφισμένη με χρώμα και κερί...
και μια πανέξυπνη φωτεινή αντανάκλαση στα μάτια.
Με αυτόν τον τρόπο οι Ρωμαίοι ζωγράφοι...
κατάφεραν να πετύχουν την ποικιλία που βλέπουμε στο ανθρώπινο πρόσωπο.
Αν οι Ρωμαίοι αναλογίζονταν από πού προερχόταν η ώθηση...
στην προσωπογραφία ή και στη ζωγραφική γενικότερα...
είχαν να πουν την ιστορία μιας νεαρής γυναίκας...
που ήταν η δημιουργική μεγαλοφυΐα πίσω από το πρώτο πορτρέτο.
Αυτός που αγαπούσε θα πήγαινε ένα μακρινό ταξίδι.
Πριν φύγει...
χρησιμοποιώντας μια λάμπα εμφάνισε τη σκιά του στον τοίχο.
Σχεδίασε γύρω της και έφτιαξε τη φιγούρα του.
Δεν ήθελε απλώς να τον θυμάται...
αλλά και να κρατήσει την παρουσία του στον κόσμο της.
Νομίζω ότι κάτι παρόμοιο συμβαίνει με το πρόσωπο του Αρτεμίδωρου.
Η φυσιολογική φθορά ή και ίχνη από παιδικό γράψιμο σε φέρετρα...
υποδηλώνει ότι δεν ήταν περιορισμένα μέσα σε τάφο.
Ίσως παρέμεναν για λίγο στη γη των ζωντανών...
ίσως στο οικογενειακό σπίτι.
Αυτά τα πορτρέτα, λοιπόν, δεν είναι μόνο αναμνηστικά.
Είναι προσπάθειες να μείνουν οι νεκροί μαζί με τους ζωντανούς...
και να καταστεί ασαφές το όριο...
μεταξύ αυτού του κόσμου και του επόμενου.
Ζωγραφισμένα πρόσωπα και λαξευμένα σώματα...
πάντα έπαιζαν ζωτικό ρόλο στη ζωή των αρχαίων ανθρώπων...
που ζούσαν μαζί τους και τους παρατηρούσαν.
Αλλά ποιο είναι το νόημα αυτών των αρχαίων αγαλμάτων...
που δεν σχεδιάστηκαν για να τα δει κανείς;
Η Κίνα όπως τη γνωρίζουμε αναπτύχθηκε περίπου το 200 π.Χ.
Ενωμένη υπό τον πρώτο αυτοκράτορα, τον Τσιν.
Όπως θα έκαναν και οι Ρωμαίοι στη Δύση...
τυποποίησε τα πάντα προσπαθώντας να ασκήσει εξουσία.
Νόμισμα, μέτρα και σταθμά, φόροι, δρόμοι και μεταφορές.
Ήταν σαρωτικές μεταρρυθμίσεις.
Άφησε το σημάδι του σε κάθε πτυχή της κινεζικής ζωής.
Όμως κανένας Ρωμαίος αυτοκράτορας...
δεν θα συγκρινόταν με τον Τσιν.
Ή με τα τόσα πολλά σώματά του.
Ενάμισι χιλιόμετρο μακριά από τον τύμβο, στα ανατολικά...
οι Κινέζοι έκαναν μια ιστορική ανακάλυψη.
Ήταν το 1974, όταν αγρότες στην επαρχία Σάνζι...
ανακάλυψαν κομμάτια ανθρώπινων μορφών θαμμένα στη γη.
Ακολούθησε μαζική προσέλευση αρχαιολόγων...
και τα ευρήματα συγκεντρώθηκαν σε μια ασυνήθιστη έκθεση.
Κείτονται κάτω από αυτή την τεράστια κατασκευή.
Θα τραβούσε την προσοχή του κόσμου...
ως το πιο εκπληκτικό αρχαιολογικό εύρημα του εικοστού αιώνα.
Πρόκειται, φυσικά, για τον Πήλινο Στρατό.
Είναι φοβερό θέαμα...
αυτά τα γκρίζα και στοιχειωμένα απομεινάρια ενός στρατού.
Στρατιώτες από τερακότα σε στοίχιση και σε ανθρώπινο μέγεθος.
Αυτές οι φιγούρες συμβόλιζαν την αυτοκρατορική φρουρά...
του αυτοκράτορα Τσιν.
Θάφτηκαν μαζί του στην κηδεία του και φρουρούν πάνω από τον τάφο του.
Υπήρχαν περισσότεροι από επτά χιλιάδες...
αλλά μόνο ένα μικρό μέρος έχει ανασκαφεί.
Μόνο αυτό μας δίνει μια ιδέα του μεγέθους όλου του συνόλου τους.
Αναμφίβολα, πρόκειται για το μεγαλύτερο γλυπτό...
που έχει φτιαχτεί ποτέ σε όλο τον πλανήτη.
Εκατομμύρια καταφτάνουν γοητευμένοι από το θέαμα του Στρατού.
Αλλά δεν εντυπωσιάζει μόνο το μέγεθός τους.
Είναι και οι λεπτομέρειες.
Από κοντά, διακρίνουμε την επένδυση και τα πριτσίνια της πανοπλίας τους
Τα πρόσωπα σχεδιάστηκαν έτσι ώστε κανένα να μην μοιάζει με άλλο.
Το περίγραμμα του προσώπου τους διαφέρει.
Μάτια και αυτιά δουλεμένα προσεκτικά.
Ιδιαίτερο στυλ πλέξης χρησιμοποιήθηκε στα μαλλιά τους.
Όμως η ατομικότητά τους που μας εντυπωσίασε αρχικά...
δεν είναι απλή όσο φαίνεται.
Είναι αλήθεια ότι καμία φιγούρα δεν είναι ίδια...
αλλά οι διαφορές που εισήγαγαν οι τεχνίτες...
αποδεικνύεται ότι είναι κάπως τυποποιημένες.
Υπάρχουν μόλις λίγα διαφορετικά είδη φρυδιών...
ή από μουστάκια, για παράδειγμα.
Μια τυποποιημένη και θεσμοποιημένη εκδοχή της ατομικότητας.
Όπως το έθεσε πολύ όμορφα ένας αρχαιολόγος...
"Τα πρόσωπά τους έχουν ομοιότητες, αλλά δεν μοιάζουν με κανέναν".
Σύμφωνα με την ιστορία της Δυτικής τέχνης...
δεν είναι πορτρέτα.
Κάποιοι θαύμασαν αυτήν την αρχαία καλλιτεχνική μαζική παραγωγή.
Άλλοι το λένε τέλειο τρόπο έκφρασης ενός στρατιωτικού καθεστώτος.
Ό,τι κι αν πιστεύετε για αυτούς...
θέτουν σίγουρα ποικίλες ερωτήσεις για το τι σημαίνει ομοιότητα.
Ένα όμως είναι σίγουρο.
Το μέγεθος και η πολυπλοκότητα του τάφου.
Μάλιστα, θα έλεγα ότι οι καλλιτεχνικές λεπτομέρειες...
που ο αυτοκράτορας απαίτησε, νεκρός ή ζωντανός...
αποτελούν ισχυρή επιβεβαίωση της αυτοκρατορικής εξουσίας.
Και αυτό είναι σίγουρα το μήνυμα του τι συνέβη...
μόλις λίγα χρόνια μετά το θάνατο του αυτοκράτορα.
Επειδή ο διάσημος Πήλινος Στρατός ανακαλύφθηκε σε κομμάτια...
θρυμματίστηκε και κάηκε από έναν επαναστάτη...
ενάντια της δυναστείας του πρώτου αυτοκράτορα...
που ξεκίνησε άμεση επίθεση στον τάφο του.
Υπάρχει κάτι σε αυτή την έντονη επιθυμία να τα καταστρέψει...
που μας εξηγεί ξεκάθαρα την επιρροή που ασκούσαν αυτά τα ομοιώματα.
Η καταστροφή των πήλινων φρουρών του αυτοκράτορα ήταν μια λύση...
για να εξουδετερωθεί η εξουσία του μετά την ταφή του.
Το "Εξουσία εδώ και τώρα"...
ισχύει και για σώματα μιας άλλης διαφορετικής τάξης.
Αυτή είναι η μορφή του Ραμσή Β΄.
Κυβέρνησε στην Αίγυπτο γύρω στο 1200 π.Χ.
Ήταν ο Φαραώ που επένδυσε περισσότερο στην εικόνα του...
από οποιονδήποτε άλλο.
Η μορφή του βρέθηκε παντού στην Αίγυπτο.
Αλλά, με διαφορά, πιο επιβλητικά και αξιοσημείωτα...
είναι αυτά τα υπέροχα τεράστια αγάλματα...
που στέκονται φρουροί του ναού του στις Θήβες.
Αυτό που καταλαβαίνουμε σίγουρα, είναι ότι το μέγεθος μετράει.
Αυτές οι τεράστιες μνημειώδεις φιγούρες...
που υπαινίσσονται ότι θα ήταν μεγαλύτερες...
αν δεν ήταν μπελάς να σηκωθούν, απλώς κυριαρχούν.
Καλύπτουν το οπτικό πεδίο σας.
Αποτελούν επιβεβαίωση της εξουσίας του Φαραώ...
με τα πελώρια, υπεράνθρωπα, καθισμένα σε θρόνο σώματα.
Όσο εύθραυστη κι αν ήταν αυτή η εξουσία στην πραγματική ζωή...
ο σύγχρονος κόσμος αποδέχτηκε πλήρως...
τη μεγαλειότητα του Αιγύπτιου κυβερνήτη.
Και είναι αδύνατο να μην σκεφτεί κανείς...
ότι όταν οι άνθρωποι περπατούσαν εδώ πριν από 3.500 χρόνια...
δεν θα έπαιρναν κι αυτοί αυτό που ήθελε να μεταφέρει το μήνυμα.
Μία τέτοιου είδους πομπώδης ημίγυμνη επίδειξη...
ταιριάζει με την εικόνα που έχουμε σήμερα, για τους αυτοκράτορες.
Όσο εντυπωσιακές κι αν είναι σαν εικόνες...
σίγουρα οι αρχαίοι Αιγύπτιοι...
θα τις έβρισκαν το ίδιο χυδαίες ή ερεθιστικές όσο κι εμείς.
Όμως πέρα από τις πύλες του ναού υπάρχει μια άλλη ομάδα αγαλμάτων...
η ενέργεια και ο σκοπός των οποίων είναι πιο δύσκολο να κατανοήσουμε.
Πιο μέσα, μας επιβάλλονται ακόμα μεγαλύτερες μορφές του Ραμσή...
που δεν μπορούν να εξηγηθούν ως προπαγάνδα προς τον λαό.
Μόνο οι πιο κοντινοί στον βασιλιά είχαν πρόσβαση σε αυτό το σημείο.
Άρα ποιος ο σκοπός αυτών των πανύψηλων αγαλμάτων;
Κάποιοι πιστεύουν ότι στόχευαν σε ανώτερες κοινωνικές τάξεις...
για να τους υπενθυμίζουν ποιος ήταν το αφεντικό.
Άλλοι πιστεύουν ότι στόχευαν την πανταχού παρούσα ματιά των θεών.
Εγώ έχω υπόψιν μια διαφορετική προσέγγιση.
Πιστεύω ότι στόχος ήταν ο ίδιος ο Φαραώ.
Όσοι δεν έχουμε την παραμικρή ιδέα του τι σημαίνει ισχυρή εξουσία...
συχνά ξεχνάμε πόσο δύσκολο μπορεί να είναι...
να πιστέψουμε ότι μπορεί να γίνουμε μονάρχες ή αυτοκράτορες.
Το πρόσωπο που πρέπει να πειστεί...
ότι είναι προεξέχων από το κοινό πλήθος...
είναι ένας συνηθισμένος άνθρωπος...
που καλείται να μεταμορφωθεί σε παντοδύναμο άρχοντα.
Για αυτό, επειδή είναι βασικός κανόνας...
βλέπουμε περίτεχνες εικόνες από βασιλιάδες και βασίλισσες...
στα παλάτια, περισσότερο από οπουδήποτε αλλού.
Το ίδιο και εδώ στην Αίγυπτο.
Πελώριες εικόνες των Φαραώ..
που ζητήθηκαν από τους ίδιους τους Φαραώ σε τεράστια ποσότητα...
έπαιξαν το ρόλο τους για να πειστούν οι Φαραώ...
για τη δική τους φαραωνική εξουσία.
Αυτά τα γλυπτά κράτησαν ζωντανό το όνομα του Ραμσή.
Όμως η τεχνοτροπία αυτού του αγάλματος...
μετέφερε μια διαφορετική και εξαιρετική κληρονομιά...
που σχεδόν σίγουρα ενέπνευσε...
τα νεότερα, ανθρώπινης μορφής αγάλματα στην αρχαία Ελλάδα.
Βρισκόμαστε στο ελληνικό νησί της Νάξου.
Τόπος φημισμένος από την αρχαιότητα για το μάρμαρό του.
Τραχύ και με μια γκρίζα-μπλε απόχρωση...
μπορούσε εύκολα να λαξευτεί και να επεξεργαστεί.
Πολύ καιρό πριν, εξαγόταν...
για τη δημιουργία των πρώτων ελληνικών γλυπτών μνημείων.
Ήταν μεγάλα, μονοκόμματα και στιλιζαρισμένα όπως αυτό.
Ψηλά σε ένα λόφο στη Νάξο υπάρχει ένα εγκαταλελειμμένο ορυχείο...
όπου μπορείτε να βρείτε μία από αυτές τις γιγαντιαίες φιγούρες...
που δεν έφυγαν ποτέ από το νησί.
Είχα ακούσει πολλά για αυτό, αλλά ποτέ δεν το είχα δει.
Στην πραγματικότητα είναι ένα τεράστιο μαρμάρινο άγαλμα.
Ανολοκλήρωτο, είναι ακόμα στο λατομείο.
Μισός άντρας, μισό βουνό...
λαξεύτηκε περίπου γύρω στο 700 π.Χ.
Όπως μπορείτε να δείτε, θα γινόταν ένα από αυτά τα τεράστια...
στατικά, πρώτα Ελληνικά γλυπτά.
Εδώ είναι η πατούσα του.
Και τώρα περπατώ δίπλα στα πόδια του.
Αυτό το πράγμα πρέπει να ήταν το απλωμένο χέρι του.
Και εδώ επάνω...
φτάνουμε στο κεφάλι του.
Όπως φαίνεται, πρέπει να είχε γενειάδα.
Έχει ήδη σχεδιαστεί το σχήμα της.
Σκέφτομαι βλέποντάς το ότι κάποιοι μπορεί να είναι πολύ δυσκίνητοι...
αλλά αυτός εδώ ο τύπος δεν έχει κουνηθεί επί 2.500 χρόνια.
Το γιατί βρίσκεται ακόμα εδώ αποτελεί μυστήριο.
Κάτι θα πήγε στραβά, αλλά ανεξάρτητα από αυτό...
μας δίνει μια υπέροχη εικόνα...
του τρόπου που δούλευαν οι Έλληνες γλύπτες.
Πρέπει να άνοιγαν ένα βαθύ αυλάκι...
ολόγυρά του για να μπορούν να το δουλεύουν.
Δείτε πόσο τακτοποιημένο αυλάκι είναι αυτό στο πίσω μέρος.
Για εμένα αποτελεί μια υπέροχη απεικόνιση...
του αριθμού των ανθρώπων που πρέπει να έχουν εμπλακεί...
στην κατασκευή τέτοιου αγάλματος. Κάθε ένα από αυτά τα σημάδια...
πρέπει να έχει γίνει από κάποιο εργαλείο.
Εκατοντάδες άντρες...
πρέπει να σκάλιζαν για να φτιαχτεί ένα τέτοιο άγαλμα.
Το βρίσκω κάπως περίεργα σουρεαλιστικό...
αλλά τα πόδια του είναι ένα εξαιρετικό μέρος για να καθίσετε.
Ξαπλωμένος εδώ σε μια αιώνια ανάπαυση...
είναι απομεινάρι μιας τεχνοτροπίας που οι Έλληνες θα άφηναν πίσω τους.
Επειδή αμέσως μετά την εγκατάλειψή του...
οι Έλληνες γλύπτες ανέπτυξαν μια εντυπωσιακή νέα τεχνοτροπία...
που ήταν ξεκάθαρα δική τους.
Υπάρχει μια βασική και παγκόσμια παραδοξολογία...
στην τέχνη του γλύπτη.
Το ζωντανό ανθρώπινο σώμα, η ευκινησία του...
η ζεστασιά του, ο μεταβαλλόμενος χαρακτήρας του...
πρέπει να καθοριστεί και να αναρτηθεί...
στην ψυχρή και άψυχη μάζα που είναι η πέτρα.
Απαιτείται πάντα ένας τεχνητός συμβιβασμός.
Όμως οι αρχές του πέμπτου αιώνα π.Χ...
βρίσκουν την Ελληνική γλυπτική σε πλήρη άνθηση.
Οι άκαμπτες μορφές του παρελθόντος...
δίνουν τη θέση τους σε τολμηρά πειράματα στη μορφή...
στην απόχρωση και την λεπτότητα...
στην κίνηση και στο μυϊκό σύστημα.
Σε λιγότερο από 200 χρόνια οι Έλληνες γλύπτες...
φαίνεται πως ανέπτυξαν κόλπα και τεχνικές...
για να δώσουν την ψευδαίσθηση του ζωντανού ανθρώπινου σώματος.
Οι αλλαγές ήταν τόσο ριζοσπαστικές που ονομάστηκε Ελληνική Επανάσταση.
Η ακριβής αιτία αυτής της επανάστασης...
είναι ένα από τα μεγάλα μυστήρια στην ιστορία της τέχνης.
Κάποιοι είπαν ότι ήταν η Ελληνική δημοκρατία...
και ο σεβασμός της προς το άτομο που την ξεκίνησε.
Άλλοι είπαν ότι απλώς έγιναν καλύτεροι οι Έλληνες καλλιτέχνες.
Στην πραγματικότητα, δεν ξέρουμε.
Όμως όποια κι αν ήταν η αιτία, μέσα στους επόμενους αιώνες...
θα υπήρχαν κάποιες εκπληκτικές καλλιτεχνικές επιπτώσεις.
Αυτή είναι μια τοποθεσία που μας οδηγεί η Ελληνική επανάσταση.
Είναι αδύνατο να μην θεωρηθεί αυτό ως ένα καταπληκτικό έργο τέχνης.
Δύσκολο να χρονολογηθεί, αλλά θεωρώ ότι φτιάχτηκε γύρω στο 100 π.Χ.
Εδώ, η σφραγίδα της Ελληνικής επανάστασης συγκεντρώνεται...
στο σώμα ενός κακοποιημένου και τραυματισμένου πυγμάχου.
Η πυγμαχία ήταν σημαντικό μέρος του αρχαίου αθλητικού ρεπερτορίου.
Θα λέγαμε ότι αυτός έχει το κατάλληλο σώμα...
αλλά είναι σαφώς ταλαιπωρημένο.
Αυτό που είναι εξίσου εντυπωσιακό είναι η τρυφερότητα...
με την οποία παριστάνεται αυτό το ανθρώπινο ράκος.
Έχει σπασμένη μύτη και παραμορφωμένα αυτιά.
Αδύναμος από τα χτυπήματα που έχει δεχτεί.
Στην πραγματικότητα, εξακολουθεί να αιμορραγεί από φρέσκα τραύματα.
Εκεί, φαίνεται το αίμα στον χαλκό και οι μώλωπες στα μάγουλά του..
τονίζονται από το ελαφρώς διαφορετικό χρώμα...
ενός λίγο διαφορετικού χάλκινου κράματος.
Ο χαλκός έχει γίνει σχεδόν σαν το δέρμα του ανθρώπου.
Αυτό που κάνει εντυπωσιακό τον Πυγμάχο...
δεν είναι μόνο η εκπληκτική τεχνική.
Είναι το θέμα που διαπραγματεύεται.
Ο καλλιτέχνης...
χρησιμοποιώντας τη συγκεκριμένη ρεαλιστική περιγραφή...
ξεκίνησε επίθεση ενάντια στην κουλτούρα του σώματος...
με την οποία είχαν εμμονή οι αρχαίοι Έλληνες.
Παρουσιάζει ένα διαφορετικό τύπο χαρακτήρα...
από τους νεαρούς καλοσχηματισμένους αθλητές.
Όχι μόνο στις πληγές και τις ουλές...
αλλά και στη συναισθηματική κατάρρευση.
Σε ένα κόσμο που σχεδόν λάτρευαν...
τη νεανική και αθλητική ανδρεία...
αυτές οι ρεαλιστικές λεπτομέρειες προσθέτουν την υπενθύμιση...
ότι το όμορφο σώμα δεν απέχει πολύ...
από το κακοποιημένο σώμα.
Αυτό το έργο τέχνης κεντρίζει...
την υποβόσκουσα αμηχανία της ελληνικής κουλτούρας.
Είναι η δηκτική λαμπρότητα γλυπτών όπως ο Πυγμάχος...
που δίνει την εντύπωση ότι η Ελληνική επανάσταση...
ήταν ξεκάθαρος θρίαμβος ενός καλλιτεχνικού επιτεύγματος.
Υπάρχει όμως κι άλλος τρόπος να δούμε την Ελληνική επανάσταση.
Να εξετάσουμε τις απώλειες και τα κέρδη της.
Θυμάστε τη Φρασίκλεια που πέθανε ανύπαντρη;
Φτιάχτηκε πολύ πριν αυτή την επαναστατική αλλαγή.
Λατρεύω την κομψότητα και την απλότητά της.
Το πώς προσπαθεί να επικοινωνήσει προσφέροντας ένα δώρο...
ή ο τρόπος που μας συναντά.
Αυτή η αμεσότητα είναι που χάνεται στην Ελληνική Επανάσταση.
Τα νεότερα γλυπτά μπορεί να είναι πιο εύκαμπτα από τη Φρασίκλεια...
ίσως ακόμη φαίνονται πιο περιπετειώδη...
αλλά δεν μας αιχμαλωτίζουν με τον ίδιο τρόπο.
Μάλιστα, αν προσπαθήσετε να τα κοιτάξετε στα μάτια...
πολλά από αυτά αποφεύγουν το βλέμμα με σεμνοτυφία.
Και κάποια, όπως ο Πυγμάχος, φαίνονται χαμένα στον κόσμο τους.
Είναι σαν ο περίεργος θεατής...
να γίνεται κάτι σαν ηδονοβλεψίας.
Και είμαστε ένα βήμα πιο κοντά...
στο να γίνει η γλυπτική αντικείμενο τέχνης.
Η Φρασίκλεια αντιστέκεται αποφασιστικά...
να γίνει αντικείμενο τέχνης.
Και δεν είναι καθόλου σεμνότυφη.
Όμως τα προβλήματα της Ελληνικής επανάστασης δεν σταματούν εδώ.
Λίγες εκατοντάδες χρόνια μετά τη Φρασίκλεια...
ορίστε πώς κατέληξαν τα γυναικεία γλυπτά στον Ελληνικό κόσμο.
Αυτό το γλυπτό εκθέτει ορισμένους κινδύνους...
που ενέχει η επιδίωξη του ρεαλισμού.
Ένα θαμπό και επικίνδυνο όριο μεταξύ τεχνουργήματος και σάρκας.
Αυτό το πασίγνωστο σώμα ανήκει στην Ελληνίδα θεά, Αφροδίτη.
Είναι ένα μοντέρνο άγαλμα, παραλλαγή ενός Ρωμαϊκού...
από τον γλύπτη Πραξιτέλη, τον τέταρτο αιώνα π.Χ.
Στον αρχαίο κόσμο, γιορτάστηκε ως ορόσημο στην κλασσική τέχνη...
επειδή ήταν το πρώτο γυμνό γυναικείο άγαλμα.
Σήμερα, δεν μας επηρεάζουν ευρέως διαδεδομένες εικόνες σαν αυτή...
και δεν καταλαβαίνουμε πόσο τολμηρό και επικίνδυνο θα ήταν...
για τους αρχαίους Έλληνες.
Αυτό το γλυπτό διέσπασε το κοινωνικό κατεστημένο.
Και δεν ήταν απλώς το τέλος των ντυμένων γυναικείων αγαλμάτων.
Σε μερικά μέρη της Ελλάδας, οι πραγματικές γυναίκες...
κυρίως της ανώτερης τάξης, κυκλοφορούσαν με πέπλο.
Αλλά στην πραγματικότητα, δεν ήταν μόνο η γυμνότητα.
Αυτή η Αφροδίτη ήταν πρωτοποριακή με έναν αποφασιστικά ερωτικό τρόπο.
Κοιτάξτε τα χέρια της.
Προσπαθεί να καλυφθεί με σεμνότητα;
Μήπως μας δείχνουν προς αυτό που θέλουμε να δούμε περισσότερο;
Ή μήπως απλώς μας προκαλεί;
Όποια κι αν είναι η απάντηση...
ο Πραξιτέλης επέβαλε αυτή την τολμηρή σχέση...
μεταξύ ενός γυναικείου αγάλματος και ενός υποτιθέμενου άντρα θεατή.
Σχέση που δεν χάθηκε ποτέ στην ιστορία της Ευρωπαϊκής τέχνης.
Όμως αυτό το δύσκολο όριο ανάμεσα στο άγαλμα και τη σάρκα...
είχε γίνει αντιληπτό από τους ίδιους τους Έλληνες.
Είπαν μια ιστορία που δείχνει πώς και εκείνοι επίσης...
γνώριζαν τους κινδύνους που είχαν δημιουργώντας αυτό που έβλεπαν...
ως ρεαλιστικές εικόνες του ανθρώπινου σώματος.
Μια νύχτα, λέγεται...
ότι ένας νεαρός άνδρας ερεθίστηκε τόσο από αυτό το άγαλμα...
που όπως πιεζόταν επάνω...
άφησε τον λεκέ της επιθυμίας του επάνω στον μηρό της.
Αργότερα, από ντροπή, αυτοκτόνησε πέφτοντας από ένα βράχο.
Αυτή η ιστορία με τον λεκέ δεν μας δείχνει μόνο...
πώς ένα γυναικείο άγαλμα μπορεί να τρελάνει έναν άντρα.
Αλλά και ότι η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως άλλοθι...
για κάτι που ήταν, ας μην κρυβόμαστε, ένας βιασμός.
Μην ξεχνάτε, η Αφροδίτη δεν συμφώνησε.
Όμως όσο βασανιστική κι αν ήταν η Ελληνική επανάσταση τότε...
υπάρχει μια βαθύτερη κληρονομιά που φτάνει στη σύγχρονη εποχή...
και την οποία συχνά παραβλέπουμε.
Κληρονομημένη από την αρχαία Ρώμη...
αναζωπυρώθηκε στην Ευρωπαϊκή Αναγέννηση.
Η πίστη στην Ελληνική εκδοχή του ρεαλισμού...
επιμένει στο πέρασμα του χρόνου.
Και καθώς μεγάλωνε ο σεβασμός προς τον κλασικό τρόπο έκφρασης...
θα αποκτούσε ακόμα μεγαλύτερη σημασία.
Όχι μόνο ως φιλόδοξο πρότυπο εικαστικής τέχνης...
αλλά και ως βαρόμετρο του ίδιου του πολιτισμού.
Για να κατανοήσουμε την επίδραση...
αρκεί να ακολουθήσουμε τα βήματα κλασικών έργων...
που αφήνουν το φυσικό περιβάλλον σε Ελλάδα και Ρώμη.
Και που από τον δέκατο όγδοο αιώνα βρέθηκαν σε ξένους κόσμους...
να διακοσμούν αρχοντικά και παλάτια της Βόρειας Ευρώπης.
Το Syon ήταν κάποτε η μοντέρνα εξοχική κατοικία...
του πρώτου Δούκα και της Δούκισσας του Νορθάμπερλαντ.
Στα μέσα του 1700 το μεταμόρφωσαν...
σε μια ζωντανή και φανταστική έκφραση του κλασικού κόσμου.
Εδώ, έχουμε για συντροφιά αρχαία σώματα...
τόσο αυθεντικά όσο και απομιμήσεις.
Μπορεί να φαίνεται καταθλιπτικός χώρος...
όπου δεν επιτρέπεται καμία άλλη εκπροσώπηση της ανθρώπινης μορφής.
Το σκηνικό κορυφώνεται στην κεντρική αίθουσα...
όπου βρίσκονται δύο αριστουργήματα της αρχαίας γλυπτικής.
Από τη μία, Ο Θνήσκων Γαλάτης.
Λέγεται ότι ενσαρκώνει την αρχαία αρετή της ευγένειας στην ήττα.
Όμως σε αυτό το δωμάτιο θα επισκιάζεται για πάντα...
από αυτό που στέκεται απέναντι.
Είναι το πιο σημαντικό γλυπτό σε όλο το σπίτι.
Είναι αντίγραφο ενός κλασικού έργου...
που φτιάχτηκε αρχικά γύρω στο 300 π.Χ.
Τον δέκατο όγδοο αιώνα απέκτησε απαράμιλλη δόξα...
ως το σπουδαιότερο γλυπτό που έγινε ποτέ.
Είναι γνωστός ως ο Απόλλων του Μπελβεντέρε.
Πήρε το όνομά του...
από τη σχολή γλυπτικής, Μπελβεντέρε, στο Βατικανό...
όπου και εκτέθηκε δημόσια στις αρχές του δέκατου έκτου αιώνα.
Όσο υπέροχος κι αν είναι, πιθανότατα θα έμενε εκεί...
ένα γλυπτό ανάμεσα στα άλλα...
αν δεν το είχε εκθειάσει διεθνώς ένας άντρας...
ο Γιόχαν Γιοάχιμ Βίνκελμαν.
Έγραψε ότι ήταν...
"το πιο θαυμάσιο άγαλμα της αρχαιότητας"...
"που είχε ξεφύγει από την καταστροφή".
"Μια αιώνια άνοιξη", συνέχισε...
"που καλύπτει τον θελκτικό και ώριμο ανδρισμό"...
"με μια ευχάριστη νεότητα"...
"και προσποιείται μια ιδιαίτερη τρυφερότητα"...
"με την υπεροπτική κατασκευή των άκρων του".
"Πώς είναι δυνατόν", ρώτησε, "να το περιγράψω;"
Ο Βίνκελμαν ξεκίνησε να εργάζεται ως βιβλιοθηκάριος...
και δεξί χέρι ενός από τους μεγαλύτερους συλλέκτες...
και τελικά έγινε Διευθυντής Αρχαιοτήτων στο ίδιο το Βατικανό...
και συγγραφέας σημαντικών βιβλίων στην ιστορία της τέχνης.
Ο Βίνκελμαν είχε ενθουσιαστεί...
από την πληθώρα των ελληνορωμαϊκών σωμάτων.
Όμως ο Απόλλων του Μπελβεντέρε τον είχε ξετρελάνει.
Ο Βίνκελμαν πρόσφερε περισσότερα από απλά λόγια λατρείας.
Επινόησε μια νέα θεωρία...
που θα άφηνε μια δυσάρεστη και μόνιμη κληρονομιά.
Στην βιβλιοθήκη του Syon βρίσκεται το βιβλίο...
στο οποίο ο Βίνκελμαν ανέπτυξε τις θεωρίες του.
Δημοσιεύθηκε αρχικά το 1764 και στις σελίδες αυτές...
ο Απόλλων εξυψώθηκε και από απλό έργο τέχνης...
έγινε το απόλυτο σύμβολο του ίδιου του πολιτισμού.
Είναι το πιο σημαντικό βιβλίο του Βίνκελμαν.
Η Ιστορία της Τέχνης του Αρχαίου Κόσμου.
Στην πρώτη σελίδα υπάρχει ένα όμορφο σχέδιο...
το οποίο περιλαμβάνει τον Απόλλων του Μπελβεντέρε.
Με μεθοδικότερο τρόπο από οποιονδήποτε άλλον...
είπε ότι η καλύτερη μορφή τέχνης...
συνέβη την περίοδο που υπήρχε η καλύτερη μορφή πολιτικής.
Ήταν σχεδόν σαν να ήθελε να ισχυριστεί...
ότι θα μπορούσατε να παρακολουθήσετε την ιστορία...
την άνοδο και την πτώση του πολιτισμού...
μέσα από την άνοδο και την πτώση...
της απεικόνισης του ανθρώπινου σώματος.
Οι απόψεις του Βίνκελμαν θα παρέσυραν...
και τους πιο διακεκριμένους ιστορικούς της τέχνης.
{an8}Αυτή η μορφή είναι το πιο θαυμαστό κομμάτι γλυπτικής στον κόσμο.
Ο Απόλλων σίγουρα ενσωματώνει μια ανώτερη κατάσταση του πολιτισμού.
Για περισσότερο από διακόσια χρόνια...
η ελληνική γλυπτική θεωρήθηκε ο φάρος...
του ανώτερου δυτικού πολιτισμού.
Η βορινή φαντασία διαμορφώνεται μέσα από εικόνες φόβου και σκότους.
Η ελληνιστική φαντασία...
από εικόνες αρμονικής συμμετρίας και ανθρώπινης λογικής.
Για εμένα, το κληροδότημα του Βίνκελμαν είναι μεγαλύτερο.
Η κληρονομιά του Βίνκελμαν υπήρξε ένας στρεβλωτικός...
και μερικές φορές διασπαστικός φακός...
επηρεάζοντας βαθιά τον τρόπο με τον οποίο οι Δυτικοί...
αντιμετώπισαν και έκριναν...
την τέχνη άλλων πολύ διαφορετικών πολιτισμών.
Θεωρώ ότι ο Βίνκελμαν...
μας έχει εγκλωβίσει σε ένα στενό τρόπο αντίληψης...
που δύσκολα καταλαβαίνουμε και ακόμα πιο δύσκολα ξεφεύγουμε.
Υπάρχει ένα μέρος...
όπου μπορούμε να εντοπίσουμε το κληροδότημα του Βίνκελμαν.
Είναι εκεί που αρχίσαμε, στην τέχνη των Ολμέκων.
Ήταν το 1964...
όταν το Μεξικό επένδυσε σε μια νέα εθνική ταυτότητα...
η οποία διεκδίκησε τις δόξες του αρχαίου παρελθόντος...
με την τέχνη να είναι ο πυλώνας του όλου εγχειρήματος.
{an5}ΕΘΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΞΙΚΟ
Κατασκευάστηκε ένα νέο μουσείο...
για να αναδείξει το βάθος της μεξικανικής ιστορίας.
Και οι θησαυροί ενός σπουδαίου πολιτισμού...
τοποθετήθηκαν εκεί για να τους δουν όλοι.
Ζωτικής σημασίας...
ήταν ο εορτασμός του πρώτου πολιτισμού του Μεξικού...
αυτού των Ολμέκων.
Μαζί με αυτό και με άλλες τεράστιες κεφαλές...
υπήρχε μια σειρά από εξαιρετικά σώματα Ολμέκων.
Αυτή η συλλογή πέτρινων ειδωλίων βρέθηκε ακριβώς όπως τη βλέπετε.
Είτε για θρησκευτικό συμβολισμό, είτε από αρχαία ματαιοδοξία...
αυτή η πήλινη φιγούρα σφίγγει έναν καθρέφτη στο στήθος της.
Αυτό που μοιάζει με μωρό...
αναγνωρίστηκε κατά εκατοντάδες στα νεκροταφεία των Ολμέκων.
Την παράσταση όμως κλέβει ένα ολοκαίνουριο απόκτημα.
Άγαλμα γνωστό ως ο Ολμέκος Παλαιστής.
Οι λεπτομέρειες της ανατομίας του και οι ελληνιστικές αναλογίες...
το κατέστησαν μοναδικό στην τέχνη των Ολμέκων.
Αποτελεί απόδειξη ότι ο πολιτισμός των Ολμέκων...
ήταν εξίσου εκλεπτυσμένος με αυτούς του κλασικού κόσμου...
και σύντομα έγινε αντιπροσωπευτικό δείγμα...
όχι μόνο για τους Ολμέκους, αλλά και για όλο το αρχαίο Μεξικό.
Στον Παλαιστή...
βλέπουμε τον αντίκτυπο της εκδοχής του Βίνκελμαν...
σχετικά με τις κλασικές μορφές στον δυτικό τρόπο παρατήρησης.
Αυτό που μας ελκύει σε αυτόν...
είναι οι αποχρώσεις ελληνορωμαϊκής τέχνης που μάλλον ταιριάζουν...
σε αυτά που περιμένουμε από τα καλλιτεχνικά επιτεύγματα.
Η εκφραστική συστροφή του σώματος, οι φαινομενικά φυσικοί μύες...
και ένα εντυπωσιακά ρεαλιστικό πρόσωπο.
Ακόμα και το όνομα που του δόθηκε...
έχει την ηχώ του κλασικού ελληνικού αθλητισμού.
Αν είναι έργο κάποιου εξαίρετου Ολμέκου γλύπτη...
θα είναι πιθανόν αυτός...
που θα μεταλαμπάδευσε με ακρίβεια την τέχνη στη Δύση.
Όμως ταιριάζει τόσο πολύ με τα Δυτικά ιδεώδη...
που κάποιοι πιστεύουν ότι στην πραγματικότητα είναι ψεύτικος.
Έργο κάποιου που κατανόησε την παντοδύναμη γοητεία...
του κλασικού στυλ.
Αν αυτό ισχύει, η κληρονομιά του Βίνκελμαν...
θολώνει τον σεβασμό μας προς άλλους πολιτισμούς...
ίσως και να διαφθείρει την κατανόηση του παρελθόντος.
Όμως, αληθινός ή ψεύτικος, ο Παλαιστής των Ολμέκων...
μας δείχνει ότι οι αρχαίες εικόνες ανθρώπινων μορφών...
μας λένε πολλά για το παρελθόν...
και ακόμα περισσότερα για εμάς τους ίδιους.
Όταν θαυμάζαμε τον Παλαιστή των Ολμέκων...
κάναμε τις δικές μας υποθέσεις...
για το ποια είναι η ικανοποιητική εικόνα της ανθρώπινης ύπαρξης.
Αλλά προκαλεί και κάτι περισσότερο.
Πάντα στρέφει την προσοχή σε εμάς ως θεατές...
και στις δικές μας προκαταλήψεις.
Κατά κάποιο τρόπο, ο παλαιστής είναι μια αιχμηρή υπενθύμιση...
μιας θεμελιώδους αλήθειας της τέχνης του σώματος.
Δεν είναι μόνο ο τρόπος που οι άνθρωποι στο παρελθόν...
επέλεξαν να εκπροσωπούν τον εαυτό τους ή αυτό που έμοιαζαν.
Έχει να κάνει επίσης με τη δική μας οπτική.
Απόδοση διαλόγων antonino
Για το https://subztv.club και το https://subztv.online
Φιλοξενία: https://magico.info